Hoe kom je weer écht tot rust? Gestreste jongeren leren het van hangouderen in de Amsterdamse Bijlmer

Jongeren van theatergroep Toneelmakerij spelen hun nieuwste voorstelling 'RELAX!' op straat in Amsterdam-Zuidoost. Beeld Sanne Peper

In de theaterwandeling ‘RELAX!’ gaan negen jongeren in gesprek met ouderen die rondhangen op bankjes in Amsterdam-Zuidoost. Van hen leren ze af en toe stil te staan en rust te nemen.

Bovenop een container bij metrostation Ganzenhoef in Amsterdam Zuidoost zit een meisje, met de handen in het haar. Ze kijkt naar de vellen papier die overal verspreid over de grond liggen en wegwaaien. “Mijn profielwerkstuk!”, roept ze. “Zo kan ik het toch niet inleveren?” Ze vertelt over haar drukke huiswerkschema, de lijsten die ze opstelt in haar hoofd om alles maar op tijd af te krijgen.

Buiten op straat repeteert ze een scène van de jongerenvoorstelling ‘RELAX!’ van de Toneelmakerij. Regisseur Carmen Lamptey vindt dat haar spel nog wel wat emotioneler mag. “Gebruik je armen en gooi je stem erin. Vooruit: Gó!” Druk gebarend en met een rood aanlopend hoofd speelt de actrice de scène opnieuw. Deze is nu zó geloofwaardig dat een voorbijgangster op scootmobiel spontaan op de rem gaat staan. “Wat is hier gebéúrd?”, vraagt ze. Als de andere jongeren van de theatergroep in de lach schieten, rijdt ze hoofdschuddend weer door.

Haast, deadlines, prestatiedruk! Met een agenda in de hand van de ene naar de andere afspraak rennen. Zijn we nog wel in staat om stil te staan en van het moment te genieten? Die vraag was het uitgangspunt voor de jongerenvoorstelling op locatie in Zuidoost, vertelt Lamptey. Met negen jonge spelers ging zij de straat op, om in gesprek te gaan met zogeheten hangouderen. “Zij hebben van ontspannen hun dagtaak gemaakt”, zegt ze lachend.

Het Amsterdamse gezelschap De Toneelmakerij wil niet alleen kunst in het theater brengen, maar ook op allerlei locaties in de stadswijken voorstellingen maken. TM Amsterdam is de naam voor producties met jongeren die zelf op onderzoek gaan en ter plekke een voorstelling maken, met een professionele regisseur en schrijver. Vorig jaar ging het om een productie in een voormalig weeshuis in de Jordaan, waar nu het theatergebouw van de Toneelmakerij is gevestigd. “Daar speelde een voorstelling met jongeren die opgroeien in een pleeggezin, en ouderen die hun jeugd als weeskind doorbrachten.”

Rustig dorpje

In de nieuwe voorstelling gaat het om een groep spelers van twaalf tot achttien jaar uit Zuidoost en omstreken. “De jongeren weten wel dat er buiten op de bankjes in hun buurt ouderen zitten te relaxen, maar ze aanspreken deden ze niet zomaar.” Nu stapten ze in groepjes op ze af om interviews te doen: “Wat vindt u van de buurt?”, vroegen ze. “Is er veel veranderd?” Zo raakten ze in gesprek over vroeger. “Sommigen van de ouderen wonen hier al hun hele leven, anderen komen uit Ghana, Suriname of de Antillen”, vertelt Lamptey. “Ze vertelden hoe hard ze hebben gewerkt, om geld te sturen naar hun familie aan de andere kant van de wereld. Nu genieten ze van het Zuidoost-gevoel. Buiten bruist het, daar ontmoeten ze elkaar en dat vinden ze gezellig. We zorgen hier voor elkaar, helpen elkaar, vertelden ze aan de jongeren.” Er heerst weleens een negatief beeld van hangouderen, alsof het criminelen op leeftijd zouden zijn. “Maar het is hier juist net een rustig dorpje”, zegt zij.

De jongeren kregen schrijfworkshops, om zelf monologen en dialogen te maken, die schrijfster Jente Jong naar een script vertaalde. Ook hun eigen ervaringen waren een inspiratiebron voor de scenes in ‘RELAX!’ Zo kregen ze de opdracht: Beschrijf een moment in je leven dat je totáál gestrest was.

De verhalen die ze van de ouderen optekenden, gaan juist over stilstaan en rust nemen, en resulteerden bijvoorbeeld in een scène die ze spelen bij het winkelcentrum van Ganzenhoef. Daar zitten iedere zaterdag de oude Stanley en zijn vrienden bij elkaar, om naar de mensen die met boodschappentassen van de markt terugkomen te kijken. De jongeren imiteren hoe de mannen daar rondhangen, een beetje onderuitgezakt rollen ze shagjes.

Bedelen

Aan het eind van de middag wordt het steeds drukker op straat en de winkelende bewoners weten niet goed wat ze moeten denken van het groepje theatermakers. Twee jongens met fietsen pakken lacherig hun mobiel om een volgende scène te filmen. Een nerveus en gehaast meisje in versleten kleding komt in deze video om geld bedelen. Ze vertelt het verhaal van haar moeder en de mensen van jeugdzorg, voor wie ze op de vlucht is gegaan. Een voorbijgangster met volle plastic tassen denkt dat de bedelares haar persoonlijk aanspreekt. Ze loopt verschrikt door en dan lijken het theater op straat en het dagelijks leven dwars door elkaar heen te lopen.

De theatrale wandeling eindigt in het Cultureel Centrum, waar een van de hangmannen binnenkomt om mee te spelen in de voorstelling. “Ik was bij het station maar je was niet daar”, zegt hij tegen de jongere die hem binnenlaat en er ontstaat een discussie over het afgesproken tijdstip. “Jullie hebben de klok maar wij hebben de tijd”, vindt hangman Stanley. Dan haalt hij zijn schouders op: “Ef yu no seti wan, yu no kan koti to”, zegt hij in het sranang van Suriname. Ofwel: men kan maar één ding tegelijk doen. Relax!, dus.

RELAX! Is te zien van 7 t/m 11 mei. Verzamelpunt is station Ganzenhoef, waar de theaterwandeling begint. Voor meer info: www.toneelmakerij.nl

Lees ook:

Achter op de scooter op zoek naar onbekenden

Voor Adelheid Roosen is er niets mooiers dan een ontmoeting tussen twee mensen. Ze bouwde daarop haar theaterwerkwijze. Nu leren studenten het ook: echt contact maken met vreemden in de WijkSafari. ‘Hoe leuk is het als iemand het rookgordijn optilt en zichzelf echt laat zien?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden