Review

Hoe kerkser, hoe meer geneigd tot antisemitisme?

De socioloog Ruben Konig heeft bij 1185 geënquêteerden onderzocht hoe antisemitisch ze denken. Zijn hypothese was meerledig. Zo zouden mensen behoefte hebben aan een positieve sociale identiteit, waarin identificatie met de 'eigen' groep negatieve vooroordelen over buitenstaanders impliceert.

Christenen zouden er sterker van overtuigd zijn dat ze de enig ware religie aanhangen naarmate hun geloof sterker is. Dit laatste mat Konig af aan hun kerkgang, wat de volgende rangorde opleverde: gereformeerden aan de top, dan hervormden, katholieken onderaan. Ook andere factoren spelen mee: is iemands referentiekader op de werkelijkheid gestoeld of is er een eenzijdige culturele oriëntatie op de eigen gemeenschap? Hoe smaller iemands perspectief, hoe groter de kans zou zijn dat hij religieus antisemitisch is. En ietwat boud veronderstelt Koning ook: hoe meer men kerkt (vasthoudt aan de eigen rituelen), hoe smaller de kijk op de werkelijkheid is. En dan zijn er nog een paar andere omstandigheden van belang, zoals 'sociale ontreddering'. Om zijn hypotheses te onderbouwen, legde Konig zijn proefkonijnen uitspraken voor. Antisemitisch denken toetst hij aan de beaming van uitspraken als 'Joden zijn en blijven verantwoordelijk voor de dood van Jezus' en 'Joden hebben te veel macht in de financiële wereld'. Hij onderkent overigens dat er van vertroebeling in de antwoorden sprake kan zijn: er rust een taboe op 'eerlijk' beleden antisemitisme.

Christelijke gelovigheid meet hij met vragen over God en kerkgang. Hoe ruim iemands blikveld is, wordt onder andere afgemeten aan opvattingen over democratie en opvoeding. Sociale ontreddering tenslotte ligt verborgen in een 'ja' op uitlatingen als 'Echte vrienden zijn moeilijk te vinden'. Van de respondenten is 15 procent het ermee eens dat je 'extra moet oppassen, als je met joden zaken doet'.

Conclusie: hoe geloviger, hoe sterker antisemitisch. Het verschil met niet-gelovigen is overigens niet groot, maar bij hen speelt vooral een beperkt blikveld een rol. Opvallend is dat 'sociale ontreddering' er vrijwel niet toe doet.

Na gecijfer concludeert Konig dat bij zo'n 40 procent van antisemitisch denkenden christelijke religie in het spel is. Hij waagt zich niet aan aanbevelingen, maar de herders van christelijke gelovigen zouden er geen kwaad aan doen zijn conclusies ter harte te nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden