TaalPeter-Arno Coppen

Hoe kan ‘tot snel’ eigenlijk ‘tot binnenkort’ betekenen?

Een lezeres voelt zich ‘wat ongemakkelijk’, telkens als zij op ­ramen van scholen leest ‘Wij missen jullie, tot snel!’. Zij vraagt zich af: moet dat niet ‘tot gauw’ zijn? 

De vraag verrast me enigszins, want ‘snel’ en ‘gauw’ zijn per slot van rekening (in elk geval deels) synoniemen, en mijn taalgevoel detecteert ook nauwelijks verschil. Een snelle ­(gauwe?) blik in het woordenboek wijst uit dat beide woorden als ­bijwoord van tijd gebruikt kunnen worden, met een betekenis die geheel overeenkomt. Een ruwe blik op de frequentiegegevens leert dat ‘tot snel’ in elk geval bijna vier keer zo vaak voorkomt als ‘tot gauw’. Dus ik denk dat het gemakkelijke antwoord moet zijn: nee, ‘tot snel’ zou niet ‘tot gauw’ moeten zijn. Of hoeven zijn.

Tijdsbeleving

Maar ik probeer toch altijd iets van dat ongemak te begrijpen, en ik denk dat het zit in de associatie met beweging. Als je ‘snel’ in je hoofd verbindt met snelle beweging, dan kan het ­gebruik als tijdsbepaling vreemd ­aanvoelen. Bij ‘tot snel’ is er geen sprake van beweging, alleen van een tijd die binnen korte tijd aanbreekt. Als je ‘snel’ meer met beweging ­associeert dan ‘gauw’, is ‘tot gauw’ dus minder vreemd.

Zowel ‘snel’ als ‘gauw’ worden al eeuwen in de betekenis ‘binnenkort’ gebruikt. De eerste vindplaats van ‘snel’ in die betekenis is zelfs ouder, uit een gedicht van Anna Bijns: ‘Die de waerheit mint, God salt hem loonen snel’. Dan zitten we vroeg in de zestiende eeuw. Voorbeelden van ‘gauw’ zijn enkele eeuwen jonger, maar toch ook al uit de achttiende eeuw, bijvoorbeeld bij Betje Wolff en Aagje Deken: ‘Ik hoop, dat gy maar gaauw t’huis komt’.

Hoe kom je van beweging op tijd? Dat moet met onze tijdsbeleving te maken hebben. Wij ervaren tijd als beweging: ofwel de tijd snelt zelf, of wij bewegen in de tijd. Als dat snel gaat, dan is een moment in de toekomst ook eerder aangebroken.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden