Taal

Hoe je een gebeurtenis op een andere tijdlijn plaatst

Beeld ANP

Als ik terug in de tijd zou kunnen reizen tot eergisteren, dan had ik gisteren iets zullen schrijven over de grammatica van tijdreizen, en ­gelukkig is dat ook ­gebeurd. 

Je moet een ­beetje een nerd zijn om dit leuk te vinden, maar ik weet zeker dat ik zonder moeite serieuze taalkundigen tot een discussie over tijdreiswerkwoordstijden kan verleiden. Want iedere ­expert is een beetje een nerd. En die vinden niets leuker dan hun hersens te breken over een taalkundig ­puzzeltje.

Zoals ik gisteren al ­opmerkte, mist het Engels de mogelijkheid om het hulpwerkwoord van de toekomende tijd in de voltooide tijd te zetten (wat in het Nederlands ‘heb zullen’ is). Het is eveneens onmogelijk om meerdere verleden tijden in een werkwoordgroepje te stoppen (iets als ‘Het zou hebben zouden regenen’). 

Dat kan niet, omdat de verleden tijd altijd op de persoonsvorm zit, en de persoonsvorm is gekoppeld aan het onderwerp. Los van de mogelijkheid om twee persoonsvormen in een nevenschikking te hebben (‘Het kon en moest regenen’) kun je geen twee persoonsvormen in een groepje hebben, want dan zouden daar ook twee onderwerpen bij horen.

Tijdreisgrammatica

De betekenis van een verleden tijd op een werkwoord met toekomstbetekenis zegt in feite alleen dat er in het verleden een toekomstverwachting ­bestond (‘Het zou regenen’). Onwillekeurig dringt zich dan de gedachte op dat het niet echt ­gebeurd is (de irrealis). In tijdreistermen: de gebeurtenis wordt in een andere tijdlijn geplaatst.

Volgens sommigen is er niet meer nodig voor een tijdreisgrammatica. Maar de echte nerd kan dat ­natuurlijk beter. Dat zal vrijdag zijn gebleken.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Lees ook:

De grammatica van tijdreizen

In Nederland kun je best zeggen dat iets ‘heeft zullen gebeuren’. Dat betekent dan dat je in het verleden de verwachting hebt gehad dat iets zou gebeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden