Taal Peter Arno Coppen

Hoe iets geen dingetje kan zijn

Een lezer signaleert dat in het achtuurjournaal – bij zijn weten voor het eerst – de uitdrukking ‘een dingetje zijn’ gebruikt werd: ‘De eikenprocessierups is om het modern te zeggen nog wel even een dingetje’. De weerman maakte hierop een bruggetje door snaaks op te merken dat ‘het weer in elk geval geen dingetje was’. Dit botste met het taalgevoel van de lezer, die vond dat je ‘een dingetje zijn’ niet kon ontkennen tot ‘geen dingetje zijn’.

Hoewel de ontkenning van ‘een dingetje zijn’ zeker ongebruikelijker is, lijkt het me volkomen regelmatig. Als iemand beweert dat ‘iets een dingetje is’, dan kun je dat vervolgens ontkennen door te zeggen ‘Het is helemaal niet zo dat het een dingetje is’, en dat kan ook korter als ‘Dat is helemáál geen dingetje!’

Wat de lezer denk ik ook wel een beetje parten speelt is het feit dat ‘een dingetje zijn’ op zichzelf al een negatieve betekenis heeft. Als iets een dingetje is, dan is er iets mee dat niet meteen als positief ervaren wordt.

Modale betekenisaspecten

Het is iets wat niet meteen wenselijk, en waarschijnlijk lastig te verhelpen is. Geoefende taalkundigen zullen hier de twee modale betekenisaspecten wenselijkheid en waarschijnlijkheid in herkennen.

In al zijn eenvoud druipt de uitdrukking dus van de modaliteit: het verkleinwoord lijkt een soort ironische afzwakking die het alleen maar erger maakt, en er staat vaak ‘wel even’ bij om dit nog eens te onderstrepen. En het betekenisarme ‘ding’ voorkomt dat je inhoudelijk te veel afgeleid wordt.

Voor sommige mensen mag ‘een dingetje zijn’ dan wel een dingetje zijn, voor mij is het een sieraad in het Nederlands.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden