Taal

Hoe het begrip 'schuldig' dankzij Armando een nieuwe dimensie kreeg

Het Groene Boekje (Woordenlijst Nederlandse Taal) van de Taalunie, uitgegeven door Van Dale. Beeld anp

Schuldig is een woord dat van oudsher wordt toegepast op bezielde wezens, met name mensen, of de entiteiten waarin zij zich verenigen, zoals partijen en staten. Als die wat hebben misdreven, een overtreding hebben begaan of ergens in tekortgeschoten zijn, heten ze schuldig.

Vanaf 1970 maakte Armando kunstwerken - schilderijen, litho's, drie- en vierluiken - die hij de titel 'Schuldig landschap' gaf. Vaak bevatten ze elementen van de natuur (boomtoppen, bosranden) rond het voormalige concentratiekamp Amersfoort. Armando groeide in de omgeving daarvan op en zag er dagelijks de rijen gevangenen en hun bewakers, 'de doodskoppen op hun muts'.

Armando zelf typeerde het schuldige landschap als 'een landschap dat heeft zien gebeuren', want 'in landschappen, in de schone natuur, vinden vaak de afgrijselijkste opvoeringen plaats'. Het landschap is echter 'zo schaamteloos geweest om gewoon door te groeien'.

Breed toepasbare metafoor

Met de term 'schuldig landschap' schiep Armando een dwingende en inmiddels breed toepasbare metafoor voor het onbezielde (en misschien ook wel bezielde) decor van historisch leed.

De uitdrukking heeft zich losgezongen van Armando en is allang niet meer exclusief van toepassing op decors uit WO II. Zo typeerden de media rond de val van Srebrenica de natuur in Bosnië soms als schuldig landschap. Ook zijn combinaties als schuldig bos of schuldige straat (waaruit Joden zijn weggevoerd) niet meer ongewoon. Met deze taalverrijking, die inmiddels in Van Dale staat, heeft Armando ervoor gezorgd dat zelfs de 'onschuldig' genoemde natuur niet meer onschuldig is.

In de rubriek 'Taal' helderen Peter-Arno Coppen en Ton den Boon grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u op. Lees alle stukken hier terug.

Lees ook: Armando (1929 - 2018) creëerde alsof de dood hem op de hielen zat

Schilder, beeldhouwer, dichter, schrijver, violist, acteur, journalist, film-, televisie- en theatermaker: Armando, die zondagavond op 88-jarige leeftijd overleed, was het allemaal. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden