Interview

Hoe een tragedie van Euripides ineens betekenis krijgt voor kinderen

Scène uit Ifigeneia. Beeld rv

Trotseert de koning het volk? Of laat hij zijn eigen dochter sterven? 'Ifigeneia Koningskind' is de kinderversie van een Griekse tragedie van Euripides.

Bij de eerste tekstlezing van 'Ifigeneia Koningskind' moest ik huilen", vertelt actrice Sarah Bannier. "Je kind offeren? Dat doe je toch niet!" Toch is dat precies wat er gebeurt in de Griekse tragedie over een koningsdochter tijdens de Trojaanse Oorlog. Theatergezelschap NTjong brengt een jeugdversie, waarin het oorspronkelijke verhaal van Euripides wordt bekeken door de ogen van het kind.

De mooie tante Helena gaat ervandoor met een Trojaan en nu eist de oom van Ifigeneia dat het Griekse leger zijn vrouw terughaalt. Vader Agamemnon is koning en in de voorstelling staat hij op het punt ten strijde te trekken. Maar zonder wind kan zijn vloot niet uitvaren. Alleen als hij zijn dochter offert aan de goden mogen de schepen vertrekken. Zo komt hij hevig in conflict met zijn vrouw. Ifigeneia denkt dan dat zij de oorzaak is van de ruzies tussen haar ouders.

In de knel

Pauline Mol schreef het stuk ruim vijfentwintig jaar geleden en het was de eerste keer dat een Griekse tragedie zóveel betekenis kreeg voor een jong publiek. Het gaat over een kind dat in de knel raakt, maar ook over oorlog en de macht van religie, wat het opnieuw actueel maakt.

Sarah Bannier (Ifigeneia), Rochelle Deekman (haar alter ego Het Kind) en Sallie Harmsen (de moeder) hebben kort tevoren gerepeteerd en zitten nog een beetje bij te komen. "Het is een verhaal over een meisje dat zich opoffert om de problemen tussen haar ouders op te lossen", vertelt Bannier. "Dat vind ik heel herkenbaar, kinderen zijn enórm loyaal aan hun ouders." Met haar opvallend blauwe ogen lijkt ze dwars door je heen te kijken.

In de jeugdbewerking is een rol aan de tragedie toegevoegd: Het Kind. "Zij verwoordt de gedachten van de kinderen in de zaal en biedt tegenwicht", zegt Deekman. "Ifigeneia wil haar leven geven om haar vader uit de brand te helpen. Maar ze heeft niet door hoe definitief de dood is. Ik probeer haar te weerhouden en dwing haar voor zichzelf op te komen bij haar vader." Bannier valt haar bij: "Ja, dat was precies het moment dat ik bij het lezen een dikke brok in mijn keel kreeg. Het Kind is mijn imaginaire vriendin en ik ben de enige op het toneel die haar ziet. We blijven dicht bij elkaar en hebben eenzelfde manier van bewegen, al lopen onze gedachtewerelden uiteen."

Harmsen, moeder Klutaimnestra, luistert geconcentreerd naar haar medespeelsters. "Ik vind Griekse tragedies supermooi, maar soms ook statisch. Deze bewerking voor kinderen maakt het zó invoelbaar en van nu. Zelfs iets abstracts als het offeren van een kind wordt iets reëels. Het gaat om het geloof, en in naam van god doen mensen de meest extreme dingen. Het stuk zit zó in elkaar dat er voor elke generatie een instapmoment is. Je kunt uiteindelijk van ieder personage de beweegredenen begrijpen. Iedereen zit vast, niemand kan het noodlot keren. Maar ze zijn geen van allen slecht."

Die gelaagdheid maakt hun rol uitdagend. Harmsen: "Voor de moeder is het onbeschrijflijk erg haar dochter te verliezen en ik vind het moeilijk dat zij niet optreedt tegen haar man. Eén argument vind ik sterk: het hele leger zit te wachten om uit varen en het wordt gewoon ontzettend gevaarlijk. De massa heeft een enorme kracht en eist dat de koning de goden gehoorzaamt. In de voorstelling is het dreigende geluid van het volk op de achtergrond te horen."

Heldin in een film

Bannier speelt alsof haar personage niet ten volle beseft wat ze doet. "Ik benader sommige scènes alsof Ifigeneia zich de heldin in een film voelt, en ze hoopt dat het offer haar beroemd zal maken. Ik ben de redder van Griekenland!" Ook bij andere scènes zoeken de acteurs een ingang om het hevige drama behapbaar te maken, zegt zij. "De ruzies tussen de ouders kun je groot, haast karikaturaal maken. Zoals een kind het beleeft dat 's avonds in bed ligt en harde stemmen hoort. Noël (Fischer, de regisseur) biedt ons veel vrijheid om daarin de extremen op te zoeken, en van alles uit te proberen. Maar nu de première nadert gaan we de montageweek in."

Als de repetitie weer begint, neemt regisseur Fischer de eerste scène in detail door. "Ik ben Ifigeneia en mijn pappa houdt van mij", zegt Sarah vol kinderlijke naïviteit in haar lichtblauwe jurk. Dicht tegen haar aan staat Het Kind, in eenzelfde jurk maar dan donkerblauw. Als een schaduw die haar omarmt. Als even later moeder Klutaimnestra opkomt, begint zij een tirade over haar zuster Helena, met wie de ellende in deze familietragedie is begonnen. "Schandelijk is het. Schandelijk!" Met de regisseur bespreekt ze of het beter is voluit of juist ingehouden te spelen. Fischer vindt dat laatste geen goed idee. "Dan word je te veel een Gooise vrouw", zegt zij.

Jaap Spijkers speelt de begintekst van de oude man, de verteller, heel naturel. Zijn woorden zullen het jonge publiek uit het hart gegrepen zijn: "Meester, als ik praten mag. U moest het maar niet doen met uw dochter, dat wat de goden vragen. (...) Ze is nog een kind, een heel jong ding en kinderen moet men sparen als ze zo kort van jaren zijn. Ik ben gewend te doen wat goden wensen, maar een kinderleven. Misschien kunt u iets anders geven, een hert of een hinde, dat zijn kostbare dieren."

De spelers staan onder de buik van een reusachtig paars skelet van de Hinde van de godin Artemis, die zij uit mededogen met Ifigeneia op het laatste moment als offer kiest.

'Ifigeneia Koningskind', vanaf 8 jaar, gaat 7 oktober in première in Den Haag. www.hnt.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden