Beeld RV

Taal Peter-Arno Coppen

Hoe dorst verdween bij durven

Een lezeres vraagt mij waar de verleden tijd ‘dorsten’ van ‘durven’ vandaan komt, en vooral waar hij toch gebleven is.

Nu behandel ik doorgaans in mijn afleveringen van deze rubriek geen losse woorden: ten eerste is dat meer de expertise van mijn medecolumnist Ton den Boon, en ten tweede zijn grammaticale kwesties natuurlijk veel leuker. Maar in dit geval kende ik de vorm wel, maar ik kon hem niet goed plaatsen.

Er zijn oorspronkelijk maar vijf soorten sterke werkwoorden (de zogeheten vijf ‘Ablautsreihen’ in het Indogermaans) en ‘durven – dorst’ hoort daar niet bij. Wat blijkt? ‘Dorst’ is eigenlijk helemaal geen sterke verleden tijd. De vorm gaat terug op een nevenvorm van ‘durven’, namelijk ‘dorven’. De regelmatige verleden tijd daarvan is ‘dorfde’. Van daaruit is het maar een kleine stap naar ‘dorste’, die etymologisch goed beargumenteerd kan worden. De ‘s’ is net als de ‘f’ een zogeheten ‘wrijfklank’, waarbij je door het belemmeren van de luchtstroom een soort ruis maakt. Bij de ‘f’ doe je dat met onderlip tegen boventanden, bij de ‘s’ met je tong tegen de boventanden. Dat is dus maar een klein verschil. De ‘s’ lijkt bovendien meer op de ‘d’ dan de ‘f’, want de ‘d’ is ook met je tong tegen de boventanden.

De overgang van ‘dorfde’ naar ‘dorste’ wordt nog waarschijnlijker als je er gelijksoortige modale werkwoorden als ‘wiste’ en ‘moeste’ bij haalt: die hebben ook allemaal ‘-ste’.

Hoewel ‘dorst’ eigenlijk een regelmatige verleden tijd is bij ‘dorven’, voelt hij onregelmatig aan bij ‘durven’. Dus krijgt de regelmatige vorm, die altijd heeft bestaan, uiteindelijk de overhand.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden