Taal Peter-Arno Coppen

Hoe de woordvolgorde bepaalt wanneer iemand verliefd wordt

Beeld Trouw

Een collega citeert op Facebook een zin uit een portret van Theo Hiddema in HP/De Tijd: ‘Mijn ouders zijn gescheiden toen ik drie was en mijn vader werd verliefd op Gerrie’. Grappig, zo merkt hij op, hoe deze zin essentieel van betekenis verandert als alleen de woordvolgorde ‘werd verliefd’ wordt omgedraaid. “Ik had beter moeten opletten bij de colleges zinsbouw”, voegt hij eraan toe.

Mensen vragen mij wel eens wat het nut is van al dat ontleden, maar hier kan ik het nu eens mooi aantonen. In deze zin lijkt ‘verliefd’ wel op een voltooid deelwoord (van ‘verlieven’), waardoor je zou verwachten dat ‘werd verliefd’ of ‘verliefd werd’ voor de betekenis niets uit zou maken, net zoals ‘toen het boek werd gelezen’ hetzelfde betekent als ‘toen het boek gelezen werd’.

Maar in de geciteerde zin kan ‘verliefd’ alleen de betekenis van een bijvoeglijk naamwoord hebben. Het gaat om wat je bent, niet om wat iemand gedaan heeft. ‘Werd verliefd’ is dan het naamwoordelijk gezegde (net als ‘werd gek’).

Maar als ‘werd verliefd’ een naamwoordelijk gezegde is, dan maakt de volgorde wel degelijk uit. Dan is ‘verliefd werd’ een bijzinsvolgorde (‘toen mijn vader verliefd werd’), en ‘werd verliefd’ is een hoofdzin (‘Mijn vader werd verliefd’). Maar dat houdt weer in dat ‘en mijn vader verliefd werd’ alleen kan aansluiten op de bijzin (‘toen ik drie was en mijn vader verliefd werd’), waardoor het verliefd worden hoort bij ‘toen ik drie was’. Bij ‘werd verliefd’ sluit dit stuk juist aan op de hoofdzin (‘Mijn ouders zijn gescheiden en mijn vader werd verliefd’).

Dan kan vader ook later verliefd zijn geworden.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag?
Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden