Taal

Hoe de onbepaalde wijs naamwoordelijk kan zijn

Beeld anp

Het wordt er in discussies over het nut van taalkunde in het onderwijs nooit bij gezegd, maar afgelopen vrijdag bleek dat je er ook een quiz als 'Twee voor twaalf' mee kunt winnen. 

De verliezers kregen een vraag naar een andere term voor het hele werkwoord, en hoewel ze aanvankelijk 'infinitief' zeiden, zochten ze het op en kwamen ze met 'naamwoord', hetgeen ze 35 euro scheelde, of meer als je bedenkt dat ze ook een extra letter zouden hebben gehad.

Maar hoe kwamen ze nou bij 'naamwoord'? Ze omschreven het eerst als 'naamwoordelijke wijs', en daar ligt waarschijnlijk de sleutel. Hoewel naamwoorden en werkwoorden elkaars tegengestelde lijken, was dit antwoord toch niet helemaal onzinnig.

Het woord 'infinitief' komt van het Latijnse 'infinitivus' en betekent letterlijk 'onbepaald' of 'onbegrensd'. De gedachte is dat werkwoorden die vervoegd zijn (zoals 'werkte' of 'werkt') in feite begrensd zijn naar persoon en getal. Je kunt ze alleen in het enkelvoud, of bij eerste, tweede of derde persoon gebruiken. Het hele werkwoord is onbepaald in persoon en getal.

 Werkwoordelijke wijs

Er zijn meer onbepaalde vormen van het werkwoord, namelijk de deelwoorden ('werkend' en 'gewerkt'). Die kun je gebruiken als bijvoeglijke naamwoorden. En de infinitief? Die kun je als zelfstandig naamwoord gebruiken door er een lidwoord bij te zetten ('het werken').

De onbepaalde vormen van het werkwoord kunnen dus allemaal als naamwoord gebruikt worden. Vandaar dat in enkele oudere Latijnse schoolboekjes de vervoegde vormen als 'de werkwoordelijke wijs' benoemd worden en de niet-vervoegde vormen als 'de naamwoordelijke wijs'.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden