TaalTon den Boon

Hoe de hamer de nieuwe coronametafoor van Rutte werd

In de strijd tegen het coronavirus heeft de politiek een nieuwe metafoor omarmd. ‘De hamer om het virus plat te slaan moet groot genoeg zijn’, zei premier Rutte deze week over de nieuwe coronamaatregelen.

Hamer is eigenlijk de naam van een stuk gereedschap om te timmeren, te kloppen en te slopen. Het is een Germaans erfwoord, dat in de spelling hamar al in het Oud-Nederlands moet zijn voorgekomen, al had die taalvorm destijds nog wel een andere betekenis: steen of rotsblok. Met die strekking figureert hamar in de achtste-eeuwse plaatsnaam Hamarithi (nu Ophemert, een dorpje aan de Waal in Gelderland, waar geen rotsen zijn, maar vooral rivierklei te vinden is). Omdat verwante Germaanse taalvormen, zoals het Noorse woord hamarr (dat herkenbaar is in de plaatsnaam Hammerfest), oorspronkelijk eveneens naar stenen, klippen en rotsen verwijzen, wordt ervan uitgegaan dat de voorwerpen die onze verre voorouders als hamer gebruikten van steen waren.

Dat hamer nu opduikt in de overheidscommunicatie rond corona hebben we te danken aan een metafoor die bij de uitbraak van de coronapandemie werd bedacht door de van oorsprong Franse ingenieur Tomás Pueyo (1982). Die introduceerde in maart 2020 in een essay over corona de metafoor van ‘the hammer and the dance’. Pueyo betoogde dat een grootschalige virusuitbraak of een pandemie eerst met harde maatregelen moet worden bestreden (‘de hamer’ die het virus ‘een tik’ verkoopt), waarna het virus nog een tijdlang afwisselend uitdooft en opflakkert dankzij andere, mildere maatregelen, zoals testen en bron- en contactonderzoek. In een grafiek wordt deze hamer-en-dansstrategie voorgesteld als een lijn die eerst een hoge top en een diep dal vormt, waarna een schommelende, ‘dansende’ lijn het verdere verloop van de pandemie verbeeldt, tot er een definitieve oplossing is: het vaccin.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden