TaalPeter-Arno Coppen

Hoe bewijs je dat iets een zinsdeel is?

Een lerares legde aan haar leerlingen uit dat alles voor de persoonsvorm als één zinsdeel gezien wordt, en stuitte daarbij op de zin ‘Ook voor vegetariërs zijn deze broodjes geschikt’. “Mevrouw, dat zijn toch twee zinsdelen?” merkten haar 3-havo-leerlingen op. Ja jongens en meisjes, daar zit iets in.

‘Ook’ en ‘voor vegetariërs’ lijken twee aparte zinsdelen, en niet een geheel. Je kunt immers ook zeggen ‘Voor vegetariërs zijn deze broodjes ook geschikt’. Hoe zit dat?

Je kunt dit in de theorieboeken opzoeken, en dan vind je dat ‘ook’ een zogeheten ‘kopbepaling’ kan zijn. Dat is een woord dat je als ­bepaling voor een zinsdeel kunt zetten, als dat zinsdeel eigenlijk al compleet is. Zo kun je behalve ‘ook voor vegetariërs’ ook ‘zelfs voor ­vegetariërs’ zeggen, of ‘juist voor vegetariërs’. Vooral bij die laatste voorbeelden heb je nog sterker de indruk dat het inderdaad één zinsdeel betreft. Maar kun je dat ook bewijzen?

Het standaardbewijs voor zinsdeelstatus is de zogeheten eenzinsdeelproef: alles wat je voor de persoonsvorm kunt zetten is één zinsdeel. Maar als je die regel net aan het uitleggen bent, is dat natuurlijk geen goed argument. Elk tegenvoorbeeld zou je daarmee kunnen weerleggen, en dan zit je in een cirkelredenering (‘Nee dat zijn geen twee zinsdelen want ze staan samen voor de persoonsvorm’).

Zijn er ook andere bewijzen? ­Jazeker, je hebt ook de zogeheten ‘initiële nevenschikking’: de nevenschikking die uit een gesplitst of dubbel voegwoord bestaat: ‘zowel … als’, ‘noch … noch’, ‘of … of’.

Daarmee kun je ook alleen zinsdelen verbinden. Ook het te bewijzen zinsdeel ‘ook voor vegetariërs’ kan in zo’n nevenschikking staan: ‘Zowel ook voor vegetariërs als zelfs voor veganisten’, of ‘Of ook voor vegetariërs, of zelfs voor veganisten’ zijn mogelijk. Dat is een ­ander argument dat ‘ook voor vegetariërs’ een woordgroep vormt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden