Review

Hoe bereik je de mythe van de compleetheid?

Siri Hustvedt roert in haar nieuwe roman vele thema’s aan: immigratie, ontworteling, dood en herinnering. Het boek is een schitterend intellectueel mozaïek met een onverwacht emotionele kracht, vindt Julie Phillips.

’Ik denk dat we allemaal geesten in ons hebben, en het is maar beter als ze spreken’, vertelt Erik Davidsen ons op de allereerste bladzijde van Siri Hustvedts nieuwste roman. Voor Erik, een psychiater uit New York, is de belangrijkste geest die van zijn vader. Lars Davidsen, onlangs overleden in Minnesota, liet een dagboek achter en een brief die lijkt te suggereren dat hij betrokken is geweest bij een moord. „Mijn leven werd een tijdlang beheerst door wat mijn vader niet had gezegd.”

Je kunt dingen beter vertellen dan verzwijgen – met dit soort gemeenplaatsen begint Hustvedt ’Het verdriet van een Amerikaan’. Een pas gescheiden man wordt geconfronteerd met zijn eigen verleden. Een vrouw ontdekt dat haar overleden man een geheim leven had. Geen van deze verhaallijnen, noch de bordkartonnen personages en het soms harkerige proza („Ik zal nooit vergeten hoe mijn zuster keek”) doen vermoeden wat een sterk en onderhoudend boek dit is, en dan vooral als verkenning van de menselijke ziel.

Hoewel Erik, de verteller van de roman, klaagt over eenzaamheid, vormt zich geleidelijk aan een web van personages om hem heen. Zo is daar zijn zus Inga, die treurt over de dood van haar man, de cultschrijver Max Blaustein. (Hij vertoont overeenkomsten met Hustvedts eigen man, cultschrijver Paul Auster.) Inga’s tienerdochter Sonia worstelt zowel met haar vaders dood als met de gruwelijke gebeurtenissen van 11 september, die ze van nabij meemaakte. Verder zijn daar nog Miranda, Eriks Jamaicaans-Amerikaanse buurvrouw, en haar dochtertje Eggy, die wordt gestalkt door Miranda’s ex-vriend die zijn kind wil zien. Later wordt ook Inga geconfronteerd met een stalker, die beweert iets over Max te weten.

En dan hebben we dus Erik en Inga’s vader, (de Amerikaan van de titel), die emotioneel nooit over zijn armoedige jeugd op het platteland tijdens de crisisjaren heen is gekomen. Hij voelde zich niet op zijn plaats in de gemeenschap van Noorse immigranten waarin hij is geboren; van de weeromstuit werd hij geschiedschrijver van de Noorse immigratie. Zijn streven om het verleden vast te leggen en te ordenen was, zo zegt Erik, een „ziekte [waaraan] zij lijden die hunkeren naar een wereld die logisch in elkaar zit”. Hustvedt neemt passages uit Lars Davidsens dagboek op in de roman. In het dankwoord schrijft ze dat ze die rechtstreeks overgenomen heeft uit de dagboeken van haar eigen vader.

Al deze personages werken nauwelijks op elkaar in; ze zijn vooral bezig met het in elkaar puzzelen van hun eigen zelf. Inga schrijft een boek over geheugen en persoonlijkheid waarin ze probeert „te laten zien [...] dat onze gefragmenteerde herinneringen pas enige samenhang krijgen als we ze in woorden vatten”.

Miranda’s ex is een kunstenaar die foto’s neemt van iedereen uit zijn omgeving voor een tentoonstelling getiteld ’Jeffs levens: Meervoudige ficties’. Tiener Sonia schrijft een sonnettenreeks. De zes jaar oude Eggy bindt mensen en meubels met touw aan elkaar. Een neuroloog beschrijft theorieën waarom wij dromen. En Erik, in enkele van de boeiendste stukken van het boek, probeert tijdens zijn therapiesessies patiënten te helpen de ’onontbeerlijke mythe’ van compleetheid te bereiken.

Hoe meer de thema’s –immigratie en ontworteling, de dood van ouders en kinderen, het verwerken van het verleden – zich beginnen te verdubbelen en te herhalen, hoe meer het boek een schitterend intellectueel mozaïek wordt met een onverwacht emotionele kracht. De mysteries, eenmaal opgelost, zijn weinig verrassend, maar je leest het boek niet echt vanwege de plot.

’Het verdriet van een Amerikaan’ is zowel een ontroerende roman als een indringende blik op de zielenroerselen van de New Yorker–en op de verhalen die mensen zichzelf vertellen om zich staande te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden