null Beeld

TaalTon den Boon

Hoe belangrijk de vaderlandse tv is (geweest) voor de woordenschat

Ton den Boon

Woensdag ging de taalrubriek over bal gehakt en gehaktbal als (goedmoedige) scheldnamen voor sukkels en sullen. Het onderwerp maakte heel wat herinneringen los bij lezers. Niet alleen attendeerden enkelen me op de niet te onderschatten rol die De Fred Haché Show bij de inburgering van bal gehakt heeft gespeeld, ook rezen bij sommigen algemene vragen over de invloed van tv op onze taal: was (of is) die echt zo groot?

Dat was zeker het geval toen we alleen nog maar publieke omroepen hadden: in de jaren vijftig tot tachtig was het aanbod aan tv-programma’s relatief beperkt en keken we met z’n allen naar dezelfde, al dan niet spraakmakende tv-shows en -spelletjes. Pension Hommeles, De Fabeltjeskrant, Pipo de Clown, Zorro, Koot & Bie – allemaal hebben ze sporen nagelaten in de omgangstaal.

Een huishouden waar vaak ruzie is, wordt nog altijd nu en dan ‘een hotel/pension hommeles’ genoemd. Aan De Fabeltjeskrant hebben we het woord kijkbuiskind overgehouden. De kinderserie Pipo de Clown leverde onder meer de soortnaam pipo (voor iemand die zich clownesk gedraagt: ‘een rare pipo’), piposchoenen en de uitroep ‘sapperdeflap’ op, terwijl onze woorden zorrocape en zorromasker herinneren aan de jeugdserie Zorro.

Calimero, Flipper en Lassie

Koot & Bie (Kees van Kooten en Wim de Bie) hebben onze woordenschat volgens Van Dale zelfs met meer dan 35 taalvormen verrijkt. Calimero, Flipper en Lassie waren bekende ‘tv-dieren’, die nog altijd voortleven in de taal: aan Calimero hebben we het calimerocomplex te danken, terwijl flipper en lassie (met kleine letters) soortnamen geworden zijn voor dolfijnen respectievelijk Schotse collies.

Kortom, wie even herinneringen ophaalt aan de vaderlandse tv in de jaren vijftig tot tachtig of negentig realiseert zich al snel hoe belangrijk de tv is (geweest) voor onze woordenschat. Mailtjes met uw favoriete tv-woorden en -uitdrukkingen zijn blijven welkom!

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden