Review

Hilarisch en meeslepend verhaal over een overlevingskunstenaar

Even schokkend als verwarrend is het levensverhaal van oud-wielrenner Rini Wagtmans, opgetekend in 'Ongekend', het boek van journalist Peter Ouwerkerk dat vandaag in Sint Willebrord wordt gepresenteerd.

Hoe ver kan een mens gaan in zijn drang om zich te laten gelden? Héél ver. Rini Wagtmans heeft het in zijn leven bewezen. Hij groeide op voor galg en rad, maar vorig jaar werd hij geridderd. Zijn behoefte om zichzelf te bewijzen, om de mensen te laten weten dat hij bestaansrecht heeft, heeft geleid tot een fantastisch, bijna exhibitionistisch boek. Het was zijn keuze om alles over zijn leven te vertellen in 'Ongekend' - en dat gaat ver.

Marinus Cornelis Wagtmans (1946) behoort misschien wel tot de laatste generatie renners voor wie de fiets een middel was om te ontsnappen aan een grauw bestaan. De wielersport werd groot dankzij boerenzonen die de armoede wilden ontvluchten. Wagtmans, die de gele trui droeg, knecht van Merckx was en drie Touretappes won, had veel meer te ontvluchten dan financiële ellende.

Hij groeide als straatjongen op in Sint Willebrord, het vrijgevochten Brabantse dorp met zijn eigen mores, een smokkelaarsoord, een vrijplaats waar iedereen wel wat op zijn kerfstok had en inteelt schering en inslag was. Zijn vader verdiende geld met smokkelen en maakte furore als de verzorger van Wim van Est en veel andere renners uit de jaren vijftig en zestig. Maar 'Smokkel' was ook alcoholist en sloeg er thuis op los. Hij werd veroordeeld wegens incest. Moeder Anna was volgens de klasgenootjes van Rini 'een hoer'. Ze leidde een losbandig leven, kreeg van drie mannen kinderen, verkrachtte een zoon en verstootte Rini toen hij vijftien was. Hij kon met alleen nog een koffertje als bezit terecht bij tante Koske.

,,Hoe kun je daar nog als normaal mens uit komen?'' is de terechte vraag die Wagtmans zelf oproept. Wielrennen bleek zijn redding. Hij vond zijn weg in een wereld van list en bedrog, van spel en overleven. Verbijsterend is het verhaal over het WK voor amateurs in 1967. Wagtmans laat Ouwerkerk bandopnamen horen waarop dokter Visser van de KNWU de vier deelnemers voor de ploegentijdrit -onder wie Zoetemel- verbaal manipuleert en uiteindelijk injecteert met een onbekende stof. Wagtmans weet niet of het doping was, maar hij wil laten zien in welke situaties een jonge renner terecht komt. 'Op de massagetafel, broek omlaag en die pikuur de bips in.'

Heel jong moest hij trouwen, op zijn negentiende werd hij door de dood van zijn schoonvader al eigenaar van een bedrijf van 350 mensen. Jaren moest hij fietsen om een belastingschuld af te lossen. Na vijf profjaren moest hij stoppen omdat hij zwaar hartpatiënt bleek. Het kon hem er niet van weerhouden om ploegleider, zakenman, bondscoach, raadslid en organisator te worden. Hij haalde de Tour naar Sint Willebrord, bouwde een succesvol imperium op en hielp iedereen die hem erom vroeg. Mensen die op straat kwamen te staan, renners uit het Oostblok, de voetbalclub, de wielervereniging, de kerk en -tot op de dag van vandaag- gedetineerden.

'Ongekend' laat zien dat de wielersport een platform is voor bijzondere mensen - en tot die categorie behoort Wagtmans zeker. Hij vertelt alles, tot over de rand soms. Het zal een combinatie van ijdelheid en bewijsdrang zijn. 'Ongekend' is veel meer dan een boek over een oud-coureur. Het is een schokkend, hilarisch, verwarrend en meeslepend boek over een overlevingskunstenaar van 't Heike, wiens sociale bewogenheid is geworteld in zijn jeugd. Omdat hij, is min of meer de conclusie, alles beter wilde doen dan zijn ouders. En zelfs hen heeft hij alles vergeven. Hij heeft misschien geen sterk, maar wel een groot hart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden