null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

‘Hij ziet zijn inzet van de lijn worden gehaald’, kan dat wel?

Vrijdag werd ik ineens dertig jaar terug in de tijd geslingerd. Ik hoorde een voetbalcommentator zeggen: “Hij ziet zijn inzet van de lijn worden gehaald”. Deze zin deed mij denken aan iets wat ik dertig jaar geleden als een fragment op een papiertje had genoteerd en in een doos had gestopt: ‘…die hun disks zagen worden vernietigd’. Zelfde constructie: ‘zien’ met een beknopte bijzin die in de lijdende vorm staat.

En ook hetzelfde taalgevoel: ik vond het een vreemde zin. Misschien niet fout (er zijn mij geen regels bekend die hem verbieden), maar mijn voorkeur ging uit naar een andere volgorde: ‘Hij ziet zijn inzet van de lijn gehaald worden’ en ‘…die hun disks vernietigd zagen worden’. Wat is hiervoor de verklaring?

Je kunt de twee volgordes met een betekenisverschil associëren. Als je ‘gehaald’ en ‘vernietigd’ vóór ‘worden’ zet, dan krijg je meer de betekenis van een naamwoordelijk gezegde. Je zegt immers ook ‘Ik zag hem rood worden’ en niet ‘Ik zag hem worden rood’. Dus als je een bepaalde verandering van toestand bedoelt, past die volgorde daarbij.

Wat is er mis met de volgorde?

Maar waarom zou je niet een ­gewone werkwoordelijke lijdende vorm kunnen gebruiken? Waarom kun je ‘Ik zag dat hij werd ontslagen’ niet omvormen tot ‘Ik zag hem worden ontslagen’? Wat is er mis met die volgorde?

Dertig jaar geleden had ik er blijkbaar geen goede oplossing voor, maar nu bedenk ik dat het misschien helemaal niet ligt aan die lijdende vorm. Immers, er is ook een contrast tussen ‘Ik zag hem naar een lied luisteren’, wat prima is, en ‘Ik zag hem een lied horen’, wat op dezelfde manier gek is.

‘Horen’ is iets wat je onwillekeurig doet. Het overkomt je, je hebt er zelf geen invloed op, in ­tegenstelling tot ‘luisteren’, dat je actief doet. De constructie ‘iemand iets zien doen’ impliceert blijkbaar dat die iemand ook daadwerkelijk iets doet.

peter-arno.coppen@ru.nl

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden