’Hij zei niet veel, en ik zei niet veel’

Charlotte Gainsbourg (38) werd eerder dit jaar in Cannes uitgeroepen tot beste actrice voor haar onbevreesde optreden in ’Antichrist’, de bloedstollende nieuwe film van het Deense enfant terrible Lars von Trier.

Het is daags na de tumultueuze première van ’Antichrist’ in Cannes. De film is bestempeld als een meesterwerk én als een gedrocht.

De een is geamuseerd, en beschouwt Von Trier als een begenadigd goochelaar met een geweldige nieuwe truc. De ander vraagt zich af wat er aan steekhoudends te zeggen valt over een film die een Lynchiaanse nachtmerrie verbeeldt. Weer een ander ziet een prachtige, duistere versie van Bergmans ’Scènes uit een huwelijk’, met een gelijksoortig (psychologisch) steekspel tussen man en vrouw. Er zijn ook boze en beledigde reacties, die reppen van pornografie en misogynie, vrouwenhaat.

Maar Von Triers spectaculaire theater vol horror, seks en allegorie gaat vooral over de angsten van de mens. Von Trier schreef het scenario in 2007, na een ernstige depressie. Je zou de film kunnen zien als een neerslag van zijn eigen diepste angsten, of beter nog: een onderzoek naar de grenzen van het menselijk lijden.

Ook hoofdrolspeelster Charlotte Gainsbourg maakte in 2007 een huiveringwekkende periode door, toen ze op 36-jarige leeftijd een hersenbloeding kreeg en een spoedoperatie moest ondergaan, waarvan ze ongeveer een jaar moest herstellen. De bijna-doodervaring had haar angstig gemaakt. En toen ze weer mocht werken, wilde ze iets uitdagends doen, iets wat zou afleiden van haar eigen getob. Dat werd ’Antichrist’.

Gainsbourg praat helder en zacht, bijna in slowmotion, continu zoekend naar de juiste woorden. Ze heeft het slungelige, wat nerveuze lijf van haar moeder, de Britse sixties-ster Jane Birkin die zojuist, op 62-jarige leeftijd, een nieuwe film heeft gemaakt met Nouvelle Vague-veteraan Jacques Rivette. Lak aan het ceremonieel komt vooral van haar overleden vader, de Franse zanger Serge Gainsbourg die roem verwierf als vrouwenversierder, ongeschoren drankorgel, rasprovocateur en als een van ’s werelds invloedrijkste songschrijvers. Vader en moeder brachten eind jaren zestig het scandaleuze hijgnummer ’Je t’aime moi non plus’, een expliciet erotisch lied dat uitgroeide tot een wereldhit, en dat door het Vaticaan in de ban werd gedaan. Als 13-jarig meisje nam Charlotte Gainsbourg al een pikant duet op met haar vader getiteld ’Lemon Incest’.

U speelt een heftige rol als de antichrist, de duivel. Er wordt wel beweerd dat Lars von Trier niet van vrouwen houdt. Is dat waar?

„Dat vind ik zo onrechtvaardig. Hij portretteert vrouwen juist met veel intensiteit. Het is waar, er is geweld en duisternis in zijn films, maar hij plaatst vrouwen echt op een sokkel. Er zit iets angstaanjagends in, misschien iets dat hem angst aanjaagt. Maar het is niet zomaar een misogyne blik. Het is zíjn blik, en ik ben trots om onderdeel uit te maken van de dingen die hij bevraagt. In het begin van de film maken de man en de vrouw iets verschrikkelijks mee. Ze gaan door de hel. De vrouw draait door. De man komt met zijn methode van genezen, waarbij hij zijn kracht en intelligentie gebruikt. Zij gaat tegen zijn methode in. En ze vechten tot het einde. Het gaat over agressie tussen man en vrouw, over pijn, en gevaarlijke gevoelens.”

Hoe kwam Lars von Trier bij u terecht?

„Ik weet het niet precies. Hij had eerst een andere actrice (Eva Green, red.), maar die besloot op het laatste moment uit het project te stappen. Het werkte niet. Ik weet niet waarom. Ze waren nogal in paniek, en naarstig op zoek naar een andere hoofdrolspeelster. Dat was het moment waarop ik het script kreeg en ik was meteen verkocht. Ik begreep niet alles, maar het was opwindend. Daarna hebben we elkaar ontmoet. Dat ging heel onhandig. Hij zei niet veel, en ik zei niet veel. Ik weet dus niet precies wat hij wel en niet wist over mijn achtergrond. Hij informeerde er niet naar. Maar het klopte wel, dat anonieme. De vrouw in de film heeft ook geen achtergrond, zelfs geen naam.”

Had u vragen over het script?

„Jawel, in het begin wilde ik alles weten en begrijpen. Waarom had hij de film op die manier opgedeeld in hoofdstukken? Wat was de religieuze kant van het verhaal? Maar Lars zei: ’Ik kan je vragen niet beantwoorden, want ik weet het zelf niet’. Wel, ik weet niet of hij het zelf niet weet, maar ik heb me erbij neergelegd dat er raadselen zijn, en mysteries.”

Hoe was het om in zo’n seksueel expliciete film te spelen, met zo veel gewelddadige scènes?

„Ik wist wat ik moest doen. Lars was heel specifiek geweest. Hij had gezegd: Je hebt het script gelezen, en je weet dat er pornoscènes zijn. Je zult zelf ook naakt moeten, en ik wil geen verlegenheid of een actrice die halverwege uit haar dak gaat. Dat was allemaal duidelijk, prima. Punt is dat ik me niet zo zeer naakt voelde omdat ik geen broek aan had, maar ik voelde me naakt met mijn emoties, mijn gevoelens en mijn tranen.”

Sommige extreme scènes werken ook op de lachspieren.

„Ja, Lars heeft gevoel voor humor. We hebben op de set, ergens in de bossen bij Keulen, ook veel plezier gehad, bijvoorbeeld tijdens het opnemen van de scène waarin de man geen sperma maar bloed ejaculeert. Dat was zo bizar.”

Waren er grenzen? Waren er dingen die u niet wilde doen?

„Op een gegeven moment kwamen er pornoacteurs op de set, voor bepaalde inserts. Ik was erop voorbereid, maar het wast toch een onwerkelijk moment. Tot dan toe hadden Willem Dafoe en ik de film gedragen, en opeens stond er een vreemde man voor mijn neus met een gezwollen lid. De scène waarin ik zijn testikels aan gruzelementen moest slaan, heb ik even laten passeren. Dat heeft de pornoactrice uiteindelijk gedaan die ook de andere close-ups deed.”

Lijkt Lars von Trier een beetje op uw vader, Serge Gainsbourg?

„Ik denk het wel, ja. Ze hebben allebei wel een bepaalde gekte, en zin voor het controversiële en scandaleuze. Niet dat mijn vader gek was. Maar hij had wel een zekere gereserveerdheid en verlegenheid die hij combineerde met extreme provocatie. Exact hetzelfde zie ik bij Lars von Trier, timide, maar ook bereid om de boel eens flink op te schudden, en met een enorme flair en toewijding het meer duistere zieleleven te onderzoeken. Ik heb ook het idee, dat de vrouw die ik speel, dat dat Lars von Trier zelf is.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden