TaalPeter-Arno Coppen

Hier moet u de tijd voor nemen om over na te denken

Laatst kwam ik, bij het opruimen van een stapel papieren, een afgescheurd stukje papier tegen waar ik een zinnetje op had genoteerd. Er stond geen datum bij, maar ik schat dat het zo’n dertig jaar oud was. Het zinnetje was een uitspraak van een collega: ‘Daar heb ik nog geen tijd voor gehad om echt naar te kijken.’

De zin bevat allerlei interessante eigenschappen. Ik ga er even aan voorbij dat hij misschien strijdt met uw taalgevoel, want juist schurende zinnetjes verdienen onze aandacht. Om te beginnen valt op dat het woordje ‘daar’ aan het begin aansluit op ‘naar’, dat in de bijzin staat. Die moet je begrijpen als ‘om echt daarnaar te kijken’. Tegelijkertijd sluit ‘daar’ natuurlijk aan op ‘voor’ uit de hoofdzin: ‘Daarvoor heb ik nog geen tijd gehad’.

Het eigenaardige is dat die twee functies van ‘daar’ niet in de afzonderlijke woorden uit te splitsen zijn. Je kunt niet zeggen ‘Daarvoor heb ik nog geen tijd gehad om echt daarnaar te kijken’. Waar de oorspronkelijke zin alleen een beetje schuurt, is deze variant veel slechter.

Hiermee houdt de pret nog niet op, want als je naar de betekenis van ‘daarvoor’ kijkt, dan moet je constateren dat het vooruitwijst naar ‘om (daar) echt naar te kijken’. Waar mijn collega geen tijd voor had gehad was om daarnaar te kijken. Het woordje ‘daar’ verwijst dus vooruit naar een bijzin waar het zelf in thuishoort. Geen wonder dat het schuurt. Het wonder is eerder dat het alleen maar schuurt, en niet helemaal onmogelijk is.

Toen ik dat zinnetje opschreef was taalkundig onderzoek naar deze constructie in de mode. Dat mag best weer eens terugkomen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden