Taal Peter-Arno Coppen

‘Hetgeen wat’ kun je niet altijd inkorten tot ‘hetgeen’

Een lezer merkt bij Trouwcolumnist Ephimenco – wiens taalgebruik hij overigens zeer kan waarderen – deze zin op: ‘Die man is juist de pleger van hetgeen hij me van betichtte!’ Zo kan het niet helemaal, oordeelt de lezer, maar hij vindt het wel een lastig geval. Want hoe zit dit in elkaar? En wat is de beste vorm?

De oorsprong is vrij duidelijk. Ephimenco wil twee zinnen met elkaar verbinden. De hoofdzin is ‘De man is juist de pleger van iets’ en de bijzin is gevormd uit ‘hij betichtte me van iets’. Wat de constructie probeert is de bijzin op de plaats van het ‘iets’ uit de hoofdzin te zetten, door van het ‘iets’ in de bijzin een betrekkelijk voornaamwoord te maken.

Hoe maak je van de zin ‘hij betichtte me van iets’ een betrekkelijke bijzin? Je maakt van ‘iets’ ‘waar’ en plaatst het vooraan de bijzin. Dan krijg je ‘Waar hij me van betichtte’. ‘Waarvan’ is dan betrekkelijk voornaamwoordelijk bijwoord.

Nu heb je een zogeheten ‘vrije relatiefzin’. Die kun je strikt genomen al op de plaats van ‘iets’ zetten, en dan krijg je ‘Die man is juist de pleger van waar hij me van betichtte’. Voor veel mensen voelt dat ‘van waar … van’ niet goed aan. Die hebben behoefte om er ‘datgene’ bij te zetten: ‘Die man is juist de pleger van datgene waar hij me van betichtte’.

Maar een columnist wil alles korter. Die weet dat je ‘hetgeen wat’ kunt inkorten tot ‘hetgeen’ (‘Hetgeen wat we willen’ kan ook als ‘Hetgeen we willen’). Dus wordt het ‘Hetgeen hij me van betichtte’.

Helaas is die inkorting minder gelukkig met ‘waar’. ‘Hetgeen ik gedroomd heb’ is prima, maar ‘Hetgeen ik van gedroomd heb’ is gek.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden