null Beeld
Beeld

Tv-columnMaaike Bos

‘Het zaad van Karbaat’ doet je steeds weer de hand voor de mond slaan van ontroering en shock

In het café komen ze één voor één binnen, zoekende gezichten met allemaal die brede mond, blauwe ogen, die geprononceerde neus en stevige handen. “We kennen elkaar niet maar delen zó veel”, zegt een van de kinderen die verwekt zijn door dokter Karbaat. Het zijn beelden uit de driedelige documentaireserie Het zaad van Karbaat van Miriam Guttmann (1994), die je steeds weer de hand voor de mond doen slaan van ontroering en shock.

De Engelse titel Seeds of Deceit waarmee de serie in februari in première ging op het Sundance Film Festival in de VS, is nog mooier dan de Nederlandse. Fertiliteitsarts Jan Karbaat (1927-2017) plantte inderdaad bedrog, al was hij ook een idealist en hielp hij ook alleenstaande en lesbische vrouwen aan een kind. Hij kwam in opspraak toen bleek dat hij in de jaren tachtig en negentig vrouwen met zijn eigen zaad had geïnsemineerd, en misschien wel honderd of meer nazaten had.

Moeder Yvonne had met het zaad van haar eigen man geïnsemineerd willen worden, maar kreeg een kind van Karbaat: Joey. Die herkende al zo weinig in zijn ‘vader’. Nu is hij dood, wil moeder van het hele Karbaatverhaal niets meer weten, en wijst daarmee ook dat deel in haar zoon en zijn halfbroers en -zussen af. De pijn en noodzaak in Joeys zoektocht naar wie hij is, liggen als rauwe huid aan de oppervlakte.

In 2018 maakte Guttmann al een korte afstudeerfilm met dezelfde titel en liet daarin moeders en kinderen vertellen. De kracht van Guttmanns uitgebreide serie is dat ze ­alle drie de perspectieven uitwerkt: die van moeders, kinderen en (anonieme) donor­vaders. Deel één, afgelopen maandag, concentreert zich op de moeders en hun verregaande kinderwens.

Ongelooflijk, hoe ze vertellen dat dokter Karbaat bij de inseminatie ook hun dijen of borsten wilde betasten. Bij een van hen kwam hij zelfs klaar op haar buik, en spoot het aldaar geloosde zaad alsnog met een spuitje bij haar naar binnen, vertelde ze anoniem. Ze bleef nog zestien maanden komen om maar zwanger te worden. Soms spoot hij water in, om meer te verdienen, vertelde een oud-medewerkster.

Met een broer en zus had inteelt kunnen ontstaan

Aflevering twee draait om de kinderen, die blij zijn eindelijk herkenning te voelen bij hun vader, halfbroers en -zussen. Twee zusjes bleken jaren bij elkaar in de klas te hebben gezeten; met een broer en zus had inteelt kunnen ontstaan.

Sinds de rechtszaak in 2017 mogen ze Karbaats DNA gebruiken voor genetisch onderzoek, en de gelegenheidsfamilie blijft maar groeien.

In deel drie spreekt Guttmann twee donorvaders die hun eigen motieven hebben om op vele nazaten te hopen, en die kans ook ongelimiteerd kregen.

De zwakke plek in haar indrukwekkende serie is dat je nog veel meer wilt horen. Van een psycholoog wil je wel weten wat voor impact dit soort gesjoemel op hun zelfbeeld en identiteit heeft. Wat is er minimaal nodig voor een gevoel van heel-zijn? En hoe belangrijk is nature, wanneer de nurture thuis wel goed zit met een lieve opvoedvader?

Er is ook een echte omissie: wederhoor van de kant van Karbaat zelf. We zien alleen een buitenechtelijke zoon die tweewekelijks contact had met hem, maar de negen eigen kinderen en zijn weduwe blijven achterwege, die waren niet bereikbaar of wilden niet reageren. Maar iemand die tegenwicht biedt, al is het hun advocaat, maakt het verhaal sterker.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden