null Beeld

Tv-columnMaaike Bos

Het viel vooral op hoe droog de ogen van Sywert van Lienden waren, en hoe ver de spijt van hem af lag

Waar had oud-CDA-premier Balkenende het ook alweer altijd over? Over normen en waarden. Want een van de dingen waarover een mens echt kwaad wordt, is onrecht, en moraal vereffent dat.

Zondagavond werd ik weer kwaad toen RTL-talkshow Humberto het Buitenhof-interview met mondkapjesmiljonair Sywert van Lienden (CDA) besprak. Aan tafel ook twee van de onthullers van het schandaal, journalisten Frank Hendrickx (de Volkskrant) en Stefan Vermeulen (Follow the ­Money), wier werk Van Lienden eerder afdeed als ‘suggestief en vol onjuistheden’.

Ze ontdekten dat hij negen miljoen euro winst, en zijn twee compagnons ieder vijf miljoen, had opgestreken aan de verkoop van mondkapjes aan de overheid. Zelfs nadat Van Lienden in mei 2020 had ontdekt dat hij er zo dik aan zou verdienen, hield hij op radio en tv nog zijn altruïstische intentie vol. “Ik heb het in Nederland helemaal om niet gedaan, dit is dan ons steentje dat we kunnen bijdragen”, loog hij 19 juni 2020 ­tegen GeenStijl. De lagere ambtenaren wisten niet van de deal. “Er is ons altijd gezegd dat deze partij door moest gaan, omdat het onbezoldigd was”, citeerde Volkskrantjournalist Hendrickx dit weekend ‘een bron’.

Een halfuur was te weinig voor de fundamentele vragen

Ik voelde me persoonlijk genaaid na zijn troebele verhaal aan Twan Huys in Buitenhof. Deze ‘filantroop’ had zelfs zomer 2020 een ‘moreel kompas laten opstellen’, over waar hij stond, wat hij erbij voelde, et cetera. Hij had de ‘scherpste interviewer van Nederland’ gekozen, leidde hij Huys in. Maar een halfuur was te weinig voor de fundamentele vragen.

Het viel vooral op hoe droog Van Liendens ogen waren, en hoe ver de spijt van hem af lag. Spijt had hij, dat hij niet harder had geroepen dat er winst was, niet over het máken ervan.

Moraal, Sywert en de andere heren, zit vanbinnen. Niet in een lespakketje van een coach. Erkennen dat samen twintig miljoen euro winst ‘excessief’ is als een zorgbonus er nauwelijks vanaf kan, maar wel vasthouden aan dat geld, klopt gewoon niet. Hoe ­legaal verkregen ook. Nu kan Van Lienden de poen wegzetten en ‘er niet aan komen’, maar het rendement vrij besteden; 4 procent is alsnog 360.000 euro per jaar. Niemand die controleert hoeveel daarvan ‘een maatschappelijke bestemming’ krijgt. Dat rendement is de belastingbetaler óók kwijt. Vertel dat maar eens aan die vrouw in de bijstand die de boodschappen van haar moeder moet terugbetalen.

Met de portemonnee van je moeder naar de supermarkt

Als je zonder winstoogmerk werkt, neem je vooraf afstand van mogelijke winst, omdat je geen gemeenschapsgeld wilt verspillen. En je houdt aan die lijn vast als de miljoenen verleidelijk worden. Eigenlijk ga je met de portemonnee van je moeder naar de supermarkt, en belooft de te veel meegekregen briefjes plus wisselgeld terug te geven.

Waarom gaan die kerels toch steeds voor eigen gewin? De poëtische, echt verhelderende en omvattende documentaire Zand in de machine (Human) bracht ’s avonds alles met elkaar in verband. De coronapandemie heeft van alles aan het licht gebracht: klimaatverandering, ongelijkheid, het failliet van het neoliberalisme, mannelijke competitiedrang, kortetermijngewin. “Onze wereld snakt naar een vrouwelijke aanpak: liefde, respect, verbinding, vrede”, zei regisseur Alain de Halleux in de VPRO Gids.

Hoe krijgen we dat nou weer voor elkaar? Laten we kleiner beginnen. Jongens, geef ons gewoon het wisselgeld terug.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden