Review

Het verscil tussen een redoute en een reduit

Een waterlinie is een uitgesproken Hollands fenomeen. Onze voorouders hebben haar uitgevonden en toegepast, in het landschap zijn nog veel gave voorbeelden zichtbaar, en door het verlies van hun verdedigingstaak zijn de linies steeds toegankelijker. We kunnen de forten bekijken en beklimmen.

We mogen er soms een nachtje in slapen. En we ontdekken dat deze oorlogsmonumenten zijn veranderd in halve paradijsjes, waar de vleermuis en de ijsvogel gedijen. Maar hoe een linie werkte, wat het verschil is tussen een redoute en een reduit en waar een 'beer', een 'monnik' of een 'druipkoker' voor diende, hebben we nooit geleerd. En we weten al helemaal niet dat de waterlinie als systeem buiten dienst gesteld is, maar dat sommige onderdelen nog steeds functioneel zijn. Coupures in muren of wallen kunnen nog altijd worden gedicht bij een overstroming en de 'valdam' in de Diefdijk ter hoogte van de A2 bij Culemborg wordt eens per jaar door Rijkswaterstaat getest. De stichting Fort Asperen maakt met de beschrijving van de 150-jarige Nieuwe Hollandse Waterlinie tussen Muiden en Merwede, een behoorlijke inhaalslag. Het boek vertelt wat vroeger niemand mocht weten, zeker de vijand niet, en toont in prachtige foto's (van Carl Keyzer) wat er over is van deze voormalige nationale trots. De panorama's van verstilde forten en begroeide flankbatterijen hebben de linie bijna ontdaan van haar militaire verleden; het lijkt onvoorstelbaar dat vreemde mogendheden hier ooit door afgeschrikt hadden moeten worden. Dat gevoel wordt nog versterkt bij het zien van de aandoenlijke beelden uit de mobilisatietijd van 1939-1940: soldaten op de schaats of de fiets, een in de drassigheid gesmoorde tank, prikkeldraad in het water, versperringen van ijsblokken. En dat amper zestig jaar geleden. Verslingerd geraakt aan de schoonheid van de linie vindt Nicolaas Matsier dat we haar alleen maar in een glimp mogen zien -want dat is haar essentie, de onzichtbaarheid. Selma Schepel beschrijft de lotgevallen van de nooit gebruikte linie en stelt vast dat de fortenrij, ondanks verwaarlozing en vernietiging, en dankzij steeds meer vormen van hergebruik, kans heeft op overleving. Naar de foto's in dit boek kijkende, valt dat zeer te hopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden