FilmrecensieCitizen K

Het verhaal van de Russische oligarch in Citizen K

Mikhail Khodorkovsky in de rechtszaal in Moskou.Beeld AFP/Getty Images

Citizen K
Regie: Alex Gibney
★★★★☆ 

“Ik ben verre van een ideale persoon maar ik ben wel een persoon met idealen”, zegt Mikhail Khodorkovsky ergens halverwege ‘Citizen K’, de fascinerende film die de Amerikaanse regisseur en Oscarwinnaar Alex Gibney over hem maakte. Bijzonder is dat het niet alleen om een portret van Khodorkovsky zelf gaat, de Russische miljardair die Poetin tegen zich kreeg en tien jaar in een Siberische cel zat, maar dat de film ons via Khodorkovsky ook wegwijs maakt in de moderne Russische geschiedenis. 

Het verhaal, dat gelardeerd is met prachtig archiefmateriaal en interviews met ingewijden – onder wie Derk Sauer (de Nederlandse oprichter van The Moscow Times) en Martin Sixsmith (BBC) – begint met de val van de Sovjet-Unie in 1991 en de geboorte van het gangsterkapitalisme. In de chaos die dan ontstaat, slaan zakenmannen toe. In een mum van tijd hebben zeven oligarchen de helft van de Russische economie in handen. Ze verdelen onderling telecommunicatie, onroerend goed etcetera. 

Een van hen is Khodorkovsky, door Sauer extreem intelligent genoemd. Khodorkovsky richt een bank op en wordt superrijk met oliebedrijf Yukos. Maar als Jeltsin in 1999 aftreedt als president en voormalig KGB’er Poetin aan de macht komt, is het snel gedaan. Khodorkovsky heeft politieke ambities, maar wordt als rivaal terzijde geschoven, beticht van fraude en belastingontduiking en gevangen gezet. Gibney ontvouwt het verhaal (de titel verwijst naar ‘Citizen Kane’, waarin Orson Welles eerder een zakenman met politiek temperament portretteerde) als een spannende thriller die op het moment van Khodorkovsky’s showproces culmineert in een zwarte komedie.

Tegenwoordig leeft Khodorkovsky als politiek dissident in Londen. Een deel van zijn fortuin, 500 miljoen dollar, wist hij tijdens zijn hechtenis veilig te stellen. Hij financiert er onder meer anti-Poetincampagnes mee. Een van de onderzoeken waaraan hij werkt, concentreert zich op de nieuwe oligarchen die rond Poetin bewegen. Ook daar zouden we graag een Gibney-documentaire over zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden