Marieke Lucas Rijneveld

Het beste van 2020Marieke Lucas Rijneveld

Het triomfjaar van Marieke Lucas Rijneveld, winnaar van 2020 in de literaire wereld

Marieke Lucas RijneveldBeeld Judith Jockel, Guardian

Na het winnen van The International Booker Prize zijn de rechten van De avond is ongemak aan 37 landen verkocht. Marieke Lucas Rijneveld is dé winnaar van 2020, schrijft Gerwin van de Werf.

Ook de boekenwereld werd getroffen door corona, en flink ook. Als er al gelezen werd tijdens de lockdowns dan was Bol meestal de leverancier, de plaatselijke boekhandel had het moeilijk. Schrijvers zagen hun optredens en andere nevenverdiensten in het water vallen, titels­­ werden uitgesteld, iedereen leed.

Iedereen? Nee! Eén Nederlandse auteur zegevierde te midden van alle malaise. En hoe! Haar naam gonst door de internationale boekenwereld: Marieke Lucas Rijneveld, 29 jaar. Op 26 augustus 2020 (de datum staat met gouden letters in de annalen van literair Nederland) won zij – samen met vertaalster Michele Hutchison – de International Booker Prize, als eerste Nederlandse schrijver ooit, en ook nog met een debuutroman, De avond is ongemak, in het Engels The Discomfort of Evening.

“Een absolute triomf”, noemt haar uitgever Sander Blom (Atlas Contact) dit succes. “Voor haar, voor ons, natuurlijk, maar ook voor de literatuur”.

“Dit heb ik nooit eerder meegemaakt”, beaamt rechtenmanager Hayo Deinum, die bij andere uitgeverijen de buitenlandse rechten deed voor onder meer Peter Buwalda, Tommy Wieringa en Harry Mulisch. Samen hebben Blom en Deinum ruim zestig jaar ervaring in het vak.

Messiaanse uitstraling

In 2015 debuteerde Rijneveld met de dichtbundel Kalfsvlies. Er ontstond al snel een vibe rond de auteur. De Volkskrant riep haar uit tot Talent van het Jaar, overal waar ze optrad, gebeurde iets. “Mensen wilden met haar praten en haar aanraken”, zegt Sander Blom. “Ze wilden zich ook over haar ontfermen. Het is heel bijzonder, ze heeft een soort Messiaanse uitstraling.”

Ze oogt jong, klein en kwetsbaar, ze is ontwapenend, non-binair van gender en als ze voordraagt ‘is het alsof ze psalmen zingt, het is ronduit betoverend’. Dit soort vergelijkingen dragen fijn bij aan de mythevorming rond Rijneveld, maar de literaire kwaliteit van haar werk is altijd de doorslaggevende factor geweest voor haar succes. De avond is ongemak werd nog gemengd enthousiast ontvangen, maar werd bij verschijning in 2018 wel Boek van de Maand in ‘De Wereld Draait Door’, waardoor ze in een klap een veel groter publiek bereikte. Het begon nu serieus te gonzen rond haar persoon, ook in het buitenland. De eerste biedingen op de vertaalrechten kwamen binnen, Hayo Deinum voelde aan dat dit iets ging worden en wachtte geduldig tot tophuizen uit het Verenigd Koninkrijk en Duitsland toehapten (Faber & Faber en Suhrkamp). Dat jaar volgden nog negen landen en ook in Nederland bleef het boek goed verkopen. En passant won ze met haar dichtbundel Fantoompijn (2019) de Ida Gerhardtprijs.

En dan breekt 2020 aan. Eind februari komt The Discomfort of Evening op de longlist van de International Booker Prize, direct volgen boekingen voor alle grote literaire festivals. En het bleef maar zinderen.

Marieke Lucas Rijneveld. Beeld Jeroen Jumelet, ANP
Marieke Lucas Rijneveld.Beeld Jeroen Jumelet, ANP

Alle ramen open

De bekendmaking van de Booker Prize in augustus werd door corona zo’n surrealistische toestand met embargo-verklaringen, filmpjes, streams en halve onthullingen, dat de spontaniteit er enigszins vanaf ging. Ja, enkele nauw betrokkenen (onder wie de schrijver, de vertaler, Blom en Deinum) hoorden het nieuws even voor de officiële bekendmaking. “We hebben hem”, zei Rijneveld, Blom was niet verrast: “Het zat er aan te komen, ik keek naar de rest van die shortlist, ik voelde het.” Ze bekeken de stream van de bekendmaking vanuit het tuinhuis van de uitgeverij toen het moment aanbrak. Alle ramen gingen open in het hoofdgebouw, er werd geapplaudisseerd en gejuicht, uit ieder raam hing een medewerker.

De rechten van De avond is ongemak zijn aan 37 landen verkocht. Ter vergelijking: de succesboeken van Harry Mulisch, De aanslag en De ontdekking van de hemel werden aan respectievelijk 31 en 20 landen verkocht. Voor zover Hayo Deinum weet zijn alleen Het Achterhuis van Anne Frank en Het Diner van Herman Koch in meer talen verschenen. “In Zuidwest-India wordt een taal gesproken die Malayalam heet, ooit van gehoord? In dat taalgebied met 37 miljoen inwoners waren twee uitgevers tegen elkaar aan het opbieden. Ook twee Georgische uitgevers boden tegen elkaar op. Azerbeidzjan, Estland, Sri Lanka, nee, ik heb dit nog niet eerder meegemaakt.”

Vuil en poëtisch

Als klap op de vuurpijl verscheen in november ook nog een nieuwe roman, Mijn lieve gunsteling, plotseling, onaangekondigd en precies op het juiste moment. De perfecte marketing­stunt. ‘Onontkoombaar, vuil, poëtisch’ schreef Trouw pal na de verschijning, NRC – aanvankelijk nog gereserveerd – noemt haar nu ‘een wereldster van formaat’ en een ‘stem van internationale allure’.

Haar talent staat buiten kijf, maar op een gegeven moment gaat iedereen elkaar napraten en dat is iets wat je nooit moet willen. In de Groene Amsterdammer schreef Marja Pruis een kritischer stuk over Mijn lieve gunsteling waarin ook de mythevorming rond Rijneveld aan bod kwam. In het eenstemmige jubelkoor kan een echte winnaar zo’n tegengeluid goed gebruiken, het bevestigt haar status alleen maar.

Op haar zegetocht neemt ze bovendien onbedoeld maar onmiskenbaar de hele Nederlandse literaire wereld op sleeptouw. Marieke Lucas Rijneveld is de winnaar van 2020.

Lees ook:

De nieuwe roman van Marieke Lucas Rijneveld is onontkoombaar, vuil, poëtisch

Na lezing van Mijn lieve gunsteling weet je: zo vóelt liefde.

Fantasie is altijd mijn grootste overlevingsstrategie geweest’

Marieke Lucas Rijneveld (Nieuwendijk, 1991) won met haar in 2015 verschenen dichtbundel ‘Kalfsvlies’ de C. Buddingh’-prijs. Op 31 januari verschijnt bij uitgeverij Atlas-Contact haar romandebuut ‘De avond is ongemak’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden