BoekrecensieRoman

Het tragische leven van Tequila Leila

De Turkse auteur schrijft zintuiglijk en met vaart over het tragische leven van een sekswerker.

Op de eerste pagina van ‘10 minuten 38 seconden in deze vreemde wereld’ treffen we sekswerker Tequila Leila dood aan in een vuilcontainer ergens aan de rand van Istanbul. Het wonderlijke is dat haar geest nog werkt nadat haar hart is gestopt met kloppen, de tien minuten en achtendertig seconden uit de titel zijn haar nog gegund om terug te kijken op haar leven.

Dit is het originele en prikkelende uitgangspunt voor de roman waarmee Elif Shafak de shortlist van de Booker Prize haalde. Shafak, thans woonachtig in Londen, is de beroemdste schrijfster van Turkije, ze wordt veel gelezen en is als politiek activiste voortdurend in beeld. Meer dan eens is ze in eigen land vervolgd omdat ze zich uitsprak over de Armeense genocide, de vervolging van Yezidi’s, het schenden van de vrijheid van meningsuiting en de opmars van religie in de Turkse politiek. Ook met dit boek strijkt Shafak de autoriteiten tegen de haren in. Ze stelt het patriarchaat aan de kaak, toont de hypocriete seksuele moraal. Daarnaast schrijft ze aanstekelijk over Istanbul in de jaren zestig en zeventig, dat kolkende circus vol kleuren en geuren. Alles bij elkaar heb je als lezer genoeg redenen om het boek goed te willen vinden.

In het eerste deel van de roman lezen we hoe de levenslustige Leila haar dorp in Anatolië ontvlucht om haar heil te zoeken in Istanbul. Op haar zesde wordt ze ’s nachts bepoteld door een oom die haar een schuldgevoel weet aan te praten, op haar zestiende verkracht. Als ze haar ouders dapper met de feiten confronteert wuiven ze het weg, haar vader wil haar dwingen te trouwen met de zoon van oom, om de schande te bedekken. Pijnlijke scènes die de wurggreep van de patriarchale samenleving tonen, maar er wringt iets. In het spervuur van stereotypen over bijgeloof en religieuze waan worden de personages om Leila heen karikaturen die zich precies zo onbuigzaam, wreed en misogyn gedragen als wij van ze verwachten. Waarom zou je over groot onrecht schrijven als je enkel laat zien wat we al denken te weten?

“Waterfamilie”

In Istanbul belandt Leila razendsnel in de prostitutie en neemt ze de bijnaam Tequila Leila aan. Steun vindt ze in een vriendengroep die bestaat uit vijf misfits: een dwerg, een travestiet, een onzekere jeugdliefde, een Somalische vluchteling en een zangeres. Het is haar ‘waterfamilie’, nu haar bloedfamilie haar verstoten heeft. Ze krijgt een relatie met de linkse studentenleider Ali (het stereotype van de idealistische communist). Intussen passeren cruciale gebeurtenissen uit de geschiedenis van Istanbul, zoals het aanmonsteren van het eerste Navoschip, de opening van de brug over de Bosporus en de studentenopstand op het Taksimplein.

Shafaks stijl heeft vaart en ze schrijft zintuiglijk: “De bus stonk naar dieseluitlaatgassen, citroenaftershave en vermoeidheid.” Helaas schuwt ze de melodramatische clichés ook niet: “Voor de zoveelste keer in haar leven werd ze verscheurd tussen haar instinct en haar hart.” Ook de transformatie van Leila tot illusieloze sekswerker wordt niet uitgewerkt. Eigenlijk blijft haar stem braaf en toonloos, tot het moment dat ze in die container ligt. En dan, op tweederde van het boek, doven haar gedachten uit.

Pure slapstick

Er volgt een tweede deel waarin de vijf vrienden het plan opvatten haar lichaam op te graven uit een armengraf teneinde haar een waardige begrafenis te geven. O, wat érg weer, denk je, maar dat valt mee, Shafak laat in dit deel het pathos mijlenver achter zich. De hele setup is die van een sitcom met vijf kibbelende vrienden, de associatie met ‘Friends’ en ‘Big Bang Theory’ is vermoedelijk gewild. Het verhaal wordt pure slapstick, ze graven eerst de verkeerde op, er is een dwaze achtervolging door de politie.

Je zou het een moedige keuze kunnen noemen, het boek zo’n wending te geven, maar het voelt geforceerd aan. De Booker shortlist-nominatie is een terechte erkenning voor het werk van Elif Shafak, maar deze roman valt tegen.

Oordeel: aanstekelijk portret van Istanbul, maar ook voorspelbaar en karikaturaal.

Elif Shafak
10 minuten 38 seconden in deze vreemde wereld
Vert. Manon Smits
Nieuw Amsterdam; 320 blz. € 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden