Jeugdtheater

Het theater is vervallen en staat te koop

Beeld Kurt van der Elst

Hoe ziet de wereld eruit als er geen theaters meer bestaan? Jeugdtheatergezelschap Artemis onderzoekt het in een anarchistische, absurdistische voorstelling.

Het is het jaar 2365 en in een oude stad, overwoekerd door een donker woud, staat een vervallen gebouw, waarin ooit theatervoorstellingen te zien waren. Maar theater is compleet uit de samenleving verdwenen en het gebouw staat te koop. Dat is het idee achter ‘Het eind van het begin van het einde’, een ­dystopische voorstelling waarmee jeugdtheatergezelschap Artemis het dertigjarige jubileum viert.

Regisseur Jetse Batelaan, die met zijn Monthy Pyton-achtige humor graag theaterconventies op de schop neemt, bedacht het tegendraadse plan nog voor de coronacrisis. Nu de theaters door de maatregelen met moeite het hoofd boven water houden, lijkt hij over een vooruitziende blik te beschikken. “Het is een gekke gewaarwording dat deze voorstelling zó dicht op de actualiteit zit”, vertelt hij.

Het doemscenario leidt tot komische taferelen, blijkt tijdens de repetitie. De acteurs spelen een scène, waarin een besnorde makelaar ­potentiële kopers rondleidt door een verlaten theater. “Mooi gebouw en heel ruim!”, vinden ze, maar in de zaal waar ze nu staan, met dat rare lege podium en al die mensen die hen vanaf een tribune aankijken, voelen ze zich slecht op hun gemak. Een van de kopers is zelfs weggerend en heeft een paniekaanval. Wat is er vroeger in die zaal gebeurd?

Bizar beroep uit lang vervlogen tijden

Voor het antwoord belt de makelaar naar Joyce, een ex-actrice die nu bij de ‘Happy Snacky Take Away’ werkt. Wat deed zij in het theater? “Soms deed ik een dansje, soms ging ik dood”, zegt ze nuchter. “Ik speelde brandweer, een prinses of het licht. Ik ben eigenlijk alles geweest, ­behalve mezelf.”

Batelaan bespreekt de scène met de acteurs en ze bedenken dat er bestellingen voor loempia’s en kroketten door het telefoongesprek heen moeten klinken. Ze spelen het opnieuw en het resultaat wordt steeds komischer. Acteren lijkt zo inderdaad een bizar beroep uit lang vervlogen tijden. “Je kwam op, je ging weer af, daarna was er applaus en mocht je naar huis”, zegt snackverkoopster Joyce met chagrijnige stem.

Batelaan kwam op het idee na het zien van een aflevering van de tv-­serie ‘30 Minuten’ van Arjen Ederveen, vertelt hij. “Daarin is hij op bezoek bij kabouters die het fenomeen seksualiteit niet kennen. Dat inspireerde me. Stel dat er geen fantasie, geen verbeeldingskracht meer is en doelmatigheid de overhand heeft gekregen in de samenleving?”

Hij legt uit: “De voorstelling heeft twee tekstsporen. Het publiek ziet in het decor teksten verschijnen die over het jaar 2365 vertellen. De overige teksten, vooral dialogen, zijn al improviserend en in samenspraak met de acteurs geschreven. Verbeelding is het centrale begrip en er schuiven ook woorden over het toneel die met het publiek praten: ‘Stel je alsjeblieft iets bij ons voor’, vragen ze. Ook is er een live soundtrack, met zang, gefluit en ­allerlei geluiden die de acteurs zelf maken.”

Beeld Kurt van der Elst

Bestaansrecht bevechten

De voorstelling begint bij het einde, bij het applaus, het afbreken van het decor, het oprollen van de toneelvloer, het inladen van de spullen en na afloop nog even een biertje aan de bar. En dat speelt dan ook nog achterstevoren, alsof je een film terugspoelt. Vandaar ook de titel ‘Het eind van het begin van het einde’.

Net als de eerdere voorstelling ‘Het verhaal van het verhaal’ gaat ook deze voorstelling over existen­tiële theatervragen. In ‘Het verhaal van het verhaal’ spelen zes meter ­hoge billboardpoppen in de vorm van Trump, Beyoncé en voetballer Ronaldo de hoofdrol. Uit speakers klinkt de diepe stem van het verhaal zelf: Hoe moet hij op gang komen? Waar moet hij heen en hoe loopt het met hem af? En wie heeft er in deze tijd nog de rust om echt naar hem te luisteren? “Op allerlei niveaus hebben we in het leven behoefte aan een verhaal, maar is dat er eigenlijk wel? Ik denk het niet.”

Theater moet vaak zijn eigen ­bestaansrecht bevechten en nu is het een extra spannende tijd voor de theaterwereld, benadrukt Batelaan. “Artemis wordt goed ondersteund door de overheid, maar we weten niet wat er op de langere termijn gaat gebeuren. We gooien de hele maatschappij om vanwege een virus. Ik denk weleens: is de weg nu vrij om ook vanwege andere virussen de deuren op slot te zetten?”

In ‘Het eind van het begin van het einde’ vertelt een dementerende toeschouwster over haar theater­herinneringen. “Ze heeft het over ronddolende fantasiefiguren op zoek naar publiek. Een groepje populaire personages uit de kindercultuur komt aan het slot van de voorstelling oud en versleten het podium ­opgelopen. Eindelijk hebben ze het publiek teruggevonden en kunnen ze applaus halen. Het publiek redt het theater.” Batelaan blijft optimistisch: “Dat je je het eind van de verbeelding kunt voorstellen, betekent dat dit niet zal gebeuren.”

‘Het eind van het begin van het einde’, een coproductie van Theater ArtemisHet Zuidelijk Toneel en het Vlaamse podiumkunstenhuis Het Paleis, gaat op 16 oktober in Nederlandse première in Tilburg.

Al dertig jaar de grote vernieuwer

Theater Artemis staat bekend om anarchistisch en absurdistisch jeugdtheater, dat de ­wereld van de volwassenen met humor op zijn kop zet. Al sinds de oprichting in 1990 geldt het gezelschap uit Den Bosch als grote vernieuwer. Artemis bewerkte als een van de eerste gezelschappen ­Griekse tragedies en teksten van Shakespeare voor kinderen. Ook brak Artemis met de traditie om voorstellingen te maken van één uur, met een handjevol acteurs en een reisdecor dat in een bestelbusje past. De theatermakers brachten avondvullende familievoorstellingen voor het grote zalencircuit en werkten met ­bekende regisseurs uit het ­volwassenentheater. 
Na Pauline Mol, Matthijs Rümke en Floor Huygen is Jetse Batelaan de vierde artistiek leider. Hij heeft het gezelschap ook ­internationaal op de kaart ­gezet en speelde vorig jaar in tien verschillende landen. In 2019 kreeg Batelaan tijdens de ­Biënnale in Venetië de prestigieuze Zilveren Leeuw uitgereikt voor zijn innovatieve theater.

Lees ook:

Het jeugdtheater van Jetse Batelaan is absurd en vervreemdend

Jetse Batelaan is een van de meest vernieuwende theatermakers van ons land. Met zijn absurde, Monthy Pyton-achtige humor voor kinderen doorbreekt hij alle conventies. Deze zomer krijgt hij tijdens de Biënnale in Venetië de Zilveren Leeuw uitgereikt voor zijn veelgeprezen werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden