Review

Het steenrijke Ierland heeft nu zijn eigen ’negers’

Ook het Ierland van Roddy Doyle, ooit vooral bevolkt door sproetenkoppen, kent nu zijn immigranten: zwarte hoodies, Poolse au pairs. Hoe gaan de Ieren daar mee om? „Hij zit met mijn vrouw te flirten!’

Toen Roddy Doyle in 1986 ’The Commitments’ schreef, behoorde Ierland nog tot de armste landen van Europa. Achterlijk was misschien net niet de juiste benaming, maar achter, dat liepen de Ieren zeker. Je hoefde maar naar de infrastructuur buiten Dublin te kijken en je wist meteen hoe laat het was.

Maar ook binnen de stad zag je het verschil met de rest van Europa. Er waren nauwelijks gastarbeiders, laat staan kleurlingen; hoogstens een overgekomen Amerikaanse muzikant of een verdwaalde dichter uit Nigeria.

In die tijd dus schreef Roddy Doyle zijn ’Commitments’. Het ging over een stelletje werkloze arme sproetkoppen die in een bandje zwarte muziek spelen. Soul wel te verstaan, want, zo voegde Doyle er fijntjes aan toe: de Ieren zijn de negers van Europa.

In het voorwoord van het vervolg op de roman komt de schrijver daar op terug. Als hij toen geweten had dat Ierland nu, ruim twintig jaar later, tot de rijkste landen van Europa zou behoren, zou hij dat van die negers nooit hebben geschreven, want ’dat sloeg echt nergens op’. En dus zet hij zijn fout recht door het in ’The Deportees’ werkelijk over de negers van Ierland te hebben.

Doyle schreef de verhalen in columnachtige afleveringen in de Metro Eirran, een aanvankelijk maandelijks en later wekelijks verschijnende multi-etnische krant in Dublin onder redactie van twee Nigeriaanse journalisten.

Behalve de vervolggeschiedenis van de ’Commitments’ (net als zijn vrouw op bevallen staat, richt zanger Jimmy een nieuwe band, ’The Deportees’, op) gaan ze vooral over de manier waarop de Ieren naar vreemdelingen kijken en andersom. Komisch is de pastiche ’Drie keer raden wie er vanavond komt eten’, dat gebaseerd is op de gelijknamige film van Stanley Kramer uit 1967 waarin een zwarte jongen (Sidney Poitier) voor het eerst bij de familie van zijn blanke vriendin thuis komt.

Doyle vertelt het verhaal vanuit het perspectief van een Ierse vader die schrikt als een van zijn drie dochters een Nigeriaanse jongen uitnodigt. Alle denkbare clichés (‘Kent hij Kanu?’) en vooroordelen („Hij zit met mijn vrouw te flirten probeert verdomme de hele familie af te werken”) gaan over tafel, totdat blijkt dat Ben homo is.

Ook grappig is het eveneens over vooroordelen handelende ’57 procent Iers’ waarin een immigratieambtenaar aan de hand van een beroemd WK-doelpunt van Robby Keane in 2002 kijkt in hoeverre buitenlanders voldoen aan de Ierse inburgeringscriteria. Andere verhalen zijn juist weer heel realistisch beschreven zoals de door pop gekleurde (oudere) jongerenwerelden in het titelverhaal en in ’Zwarte hoodie’, dat beschrijft hoe een Iers schoffie en zijn gedroomde Nigeriaans meisje door surveillanten gevolgd worden tijdens een strooptocht langs allerlei supermarkten.

Onnavolgbaar en dramatisch daarentegen is het drama dat zich in ’De kinderwagen’ voltrekt wanneer een wanhopige en slecht behandelde Poolse au pair het spoor helemaal bijster raakt. Het tekent de veelzijdigheid van Doyle, wiens stijl dit keer soms doet denken aan O. Henry, de Amerikaanse korte verhalenschrijver uit het begin van de twintigste eeuw. Ook hij wist de even realistische als vervreemdende wereld van de immigrant in de grote stad op zo’n manier te beschrijven dat je soms niet weet of je nu moet lachen of huilen om al die mensen die van buiten onbewogen, vrolijk, stoer of flink zijn, maar van binnen aangevreten worden door heimwee en de wetenschap niet echt welkom te zijn in een nieuwe wereld waar zij hun heil proberen te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden