ReportageLuisterverhalen

Het stadsbankje dat niet alleen een rustplek is, maar ook een verhalenverteller. Letterlijk

null Beeld Otto Snoek
Beeld Otto Snoek

Voor stadsbankjes verspreid over het hele land zijn literaire verhalen gemaakt. Wie de QR-code op deze bankjes scant, belandt zomaar in de oorlog van Belfast.

Verhaal dertien begint met een soort ruis. Dan, na pakweg twintig seconden waarin de spanning stijgt, begint een verteller. “Ooit was ik één stem, één ziel, en één wezen”, zegt hij. “Tot die fatale zaterdagavond.”

Waar verhaal dertien precies over gaat weet de luisteraar nog niet. Maar het naderende onheil druipt er vanaf. De heldere mannenstem gaat verder, met een licht ­Amsterdamse tongval. “In een fractie van een seconde veranderde alles.”

In pakweg zes minuten tijd ontrolt zich een verhaal over straatjongetjes in Belfast; een van hen ziet zijn vriendje sterven. Intussen zit de luisteraar op een houten stadsbank aan een Rotterdamse plas. Het uitzicht is sereen: oude stadspanden omringen het water in een stille wijk. In plaats van Noord-Iers strijdgeluid hoor je hier Rotterdamse eenden kwaken.

Elk verhaal een eigen soundtrack

Voor de luisteraar moet dit ‘een rustmoment’ zijn, ‘een moment van magie’, volgens Carla Leurs. Zij is initiatiefnemer van het project De Verhalenbank. Daarbij worden stadsbankjes als het ware geladen met verhalen, elk bankje heeft z’n eigen verhaal dat je kunt beluisteren door de QR-code op de rugleuning te scannen. Elk verhaal heeft een eigen soundtrack. “Ik hoop dat mensen zo de pracht van een kort verhaal ervaren”, zegt de bedenker.

Leurs zette het project op in coronatijd, met een klein creatief team, bestaand uit drie schrijvers, vijf soundtrackmakers en verschillende stemacteurs. Dertien bankjes zijn nu voorzien van verhalen, honderd moeten dat er gaan worden, ‘in een carrousel die straks elke maand een verhaal opschuift’. Zo klinkt het Belfast-verhaal straks misschien op een druk stadsplein, of juist ergens op een volslagen afgelegen plek.

Luisteren met een zelf meegebrachte koptelefoon maakt de bankjeservaring ­extra intens, zegt Leurs. “Dan komt zo’n verhaal nog meer binnen. Het zijn ook niet zomaar vertellingen, maar theatraal opgenomen stukken. Ik vind het prachtig dat je hier aan het water zit en een verhaal cadeau krijgt dat de werkelijkheid even anders inkleurt. Ik hoop ook dat mensen na het luisteren nooit meer op eenzelfde manier naar zo’n plek kunnen kijken, omdat wij er met ons verhaal en extra laag aan hebben gegeven. We creëren op deze manier een wereld achter een wereld.”

Op het Noordplein

Jeugdboekenschrijfster Jowi Schmitz is een van de auteurs van De Verhalenbank. Zij schrijft haar verhalen tot nu toe zonder specifieke bankjes in het vizier. “Ze kunnen overal landen”, zegt ze. Toen er een verzoek van de gemeente Rotterdam binnenkwam veranderde dat. Voor een bankje op het Noordplein in Rotterdam-Noord ging ze in gesprek met een oudere bewoner, meneer Snijders, en op basis van die gesprekken verzon ze vervolgens een verhaal.

“Meneer Snijders vertelde me van alles over die plek. Hij is een man in de leeftijd van mijn vader, en de hoofdrolspeler in mijn verhaal is nu een soort mix van meneer Snijders en mijn vader geworden.” Ze gniffelt als ze iets verklapt over de verhaallijn die ze bedacht: “In het verhaal heb ik meneer Snijders een zelfverzonnen vrouw gegeven”.

Je eigen plek

Ook voor een bankje op een andere Rotterdamse plek schreef Schmitz een verhaal met de locatie op het oog. Dat verhaal gaat over een bakkersknecht en een verloren liefde, “gebaseerd op het leven van mijn neef, die bakkersknecht was”.

Het is een magisch project voor een schrijver, vindt ze. “Auteurs krijgen hun verhaal, ingesproken door een acteur, weer terug, compleet met geluid eromheen. Ik ben erdoor betoverd geraakt dat een verhaal na het schrijven zo nog iets heel anders wordt. Dat theatrale is heel gaaf.”

Bankjes, zeker in de stad, zijn bovendien vaak vrij lelijke dingen, vindt Schmitz. “Maar als je zo’n verhaal eenmaal kent en dus eigenlijk het geheim van zo’n bankje weet, dan wordt het je eigen plek. Dat is toch heel romantisch?’’

Bedenker Carla Leurs van Verhalenbank.eu Beeld Otto Snoek
Bedenker Carla Leurs van Verhalenbank.euBeeld Otto Snoek

De climax van verhaal 13

Aan de Rotterdamse plas nadert verhaal dertien ondertussen de climax. “Opeens was hij dood”, zegt de verteller. “Een verdwaalde kogel had zich in zijn achterhoofd gedrongen.” De woorden hakken er stevig in. “Onze verhalen zijn bedoeld voor luisteraars vanaf pakweg 15 jaar”, zegt Leurs, die al zinspeelt op een soortgelijk project voor jongere kinderen. “De verhalen zijn nooit te spannend, of eng. Er is bijvoorbeeld ook een verhaal over een auto-ongeluk. Dat wordt wel gesuggereerd met geluid, maar heel ­subtiel.”

Door de spannende wending begint het uitzicht op waterlelies en groen op het bankje bij verhaal dertien langzaam te vervagen. De blik gaat steeds meer op oneindig, zelfs het geluid van een overkomend vliegtuig, een snel zeldzamer geworden geluid in dit deel van Rotterdam vlak bij het vliegveld, wordt naar de achtergrond gedrukt. Even is Rotterdam Belfast geworden.

Alle locaties van de verhalenbanken staan op verhalenbank.eu.

Lees ook:

‘Ramkoers’ is apocalyptische literatuur met een vette knipoog

Als je hoort dat de aarde over veertig dagen vergaat door een inslaande asteroïde, wat doe je dan?Houellebecq-vertaler Martin de Haan schreef er een doltragisch boek over. ‘Ik ben allergisch voor realistische romans waarbij de schrijver net doet alsof de verteller niet bestaat.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden