Review

Het sprokkelen is niet alleen voor arme drommels

Als uitgangspunt voor de competitiefilm 'Les glaneurs et la glaneuse', die momenteel bovenaan staat in de lijst van Idfa-publieksfavorieten, koos de Franse filmmaakster Agnès Varda het bekende schilderij 'Les glaneuses' (1857) van de natuurschilder Jean François Millet.

Belinda van de Graaf

Het tafereel toont drie boerenvrouwen (zogenoemde arenleesters) die in een uitgestrekt veld aan het plukken zijn. De rug gekromd, de blik richting aarde. In navolging van Millet, die met dit ogenschijnlijk eenvoudige tafereel de schoonheid van het plattelandsleven benadrukte, speurt Varda in haar documentaire naar hedendaagse rapers en plukkers. Ze maakt daarvoor een lange tocht kriskras door Frankrijk, om die gekromde ruggen werkelijk overal aan te treffen.

Bijvoorbeeld op een aardappelveld waar een caravanbewoner zijn plastic tasje vult met afgekeurde aardappels. De rug gekromd, de blik richting aarde. Te grote piepers, te kleine piepers en opmerkelijkelijk gevormde exemplaren zijn op het veld achtergelaten. In de winkel kunnen dergelijke 'misvormde' aardappels niet worden verkocht, maar de caravanbewoner heeft er een heerlijk maaltje aan. Naast de aardappelrapers zijn er ook de druivenplukkers en de appelplukkers die zich met emmers en manden in de aanslag over de overgebleven vruchten ontfermen. Zelfs een chefkok met twee Michelin-sterren zien we door de velden struinen, op zoek naar verse kruiden die hij dezelfde avond nog in de restaurantkeuken zal verwerken.

Als vanzelf belandt Varda ook in de stedelijke gebieden, waar de bekende vuilnisbak en het even bekende marktstalletje complete maaltijden opleveren. Het zijn de restanten van de welvaart die de plukkers en de rapers in leven houden en het aardige is, dat het hier niet alleen om arme drommels gaat. De chef-kok en de bioloog sprokkelen uit pure overtuiging.

Varda windt er tegelijkertijd geen doekjes om dat we de wereld door de lens van háár digitale videocamera waarnemen. De inmiddels 72-jarige filmmaakster is sowieso prominent aanwezig met haar lieve, vragende stem, maar ze dwaalt ook herhaaldelijk af naar haar eigen gerimpelde hand of de oude, inmiddels opgepoetste spulletjes die ze zelf op haar tocht vond. 'Les glaneurs et la glaneuse' is daarmee een bijzonder persoonlijke film geworden die zekere overeenkomsten vertoont met het werk van Johan van der Keuken (denk aan 'De grote vakantie'), vooral omdat de filmmaakster hier stilstaat bij het verglijden van de tijd in het algemeen en haar eigen tijd in het bijzonder. Bovendien voert Varda zichzelf op als een van de sprokkelaars, niet alleen van spullen, maar ook van beelden. Dat het sprokkelen van beelden overigens niet altijd tot filmische hoogtepunten hoeft te leiden, blijkt wel uit de korte Russische documentaire 'Ia chaika' waarin Georgi Paradzhanov aan de hand van gevonden filmmateriaal een reconstructie maakte van het tragische leven van de Russische actrice Valentina Karavayeva. Het onderwerp klinkt alleszins veelbelovend. In de jaren veertig was Karavayeva een populaire Russische filmster, maar door een ongeluk liep ze een vreselijk litteken in het gezicht op, waardoor ze haar filmcarrière wel kon vergeten. Sterker nog, Karavayeva sloot zichzelf op in een kleine flat, samen met een filmcamera, en besteedde de rest van haar eenzame leven aan de melodramatische uitbeelding van rollen uit Tsjechovs 'De meeuw' en Tolstoi's 'Anna Karenina'. Het is een tragisch verhaal, dat onherroepelijk herinneringen oproept aan Billy Wilders speelfilmklassieker 'Sunset Boulevard' met Gloria Swanson als de uitgerangeerde filmdiva Norma Desmond. De teruggevonden beelden van Karavayeva worden in 'Ia chaika' echter letterlijk overstemd door een hysterische stem die aan het zwijgende filmmateriaal werd toegevoegd. Drama op drama blijkt funest te zijn en dat is eeuwig zonde van deze schat aan bijeengesprokkelde beelden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden