Taal Ton den Boon

Het paard van Sinterklaas is genoemd naar de tekening van zijn vacht

Sommige woorden zijn voor hun bekendheid afhankelijk van tradities. Neem schimmel. Schimmel is een seizoenswoord, dat vooral in november en het begin van december in de media wordt aangetroffen, in berichten die te maken hebben met het sinterklaasfeest.

Maar hoe vaak zie je de goedheiligman nog op zijn schimmel rijden? Tradities veranderen en Sint maakt tegenwoordig ook gebruik van andere vervoersmiddelen dan het traditionele wit- of grijsgevachte paard. Sint op de scooter? We kijken er nauwelijks meer van op. Mocht de goedheiligman zelf ooit uit het straatbeeld verdwijnen, dan zal dat de bekendheid van schimmel als naam van een grijswit paard bepaald niet ten goede komen.

De vacht doet denken aan vlokkerige, door zwammen veroorzaakte uitslag 

Sinds halverwege de zestiende eeuw heet een paard met een witte tot grijze vacht een schimmel. Mogelijk hebben wij het woord overgenomen van onze oosterburen: in het Middelhoogduits heette een grijswit paard een paar eeuwen eerder al een schemeliges perd: een schimmelachtig paard. Het paard is genoemd naar de tekening van zijn vacht, die kennelijk doet denken aan de vlokkerige, door zwammen veroorzaakte uitslag (schimmel) op muren en dergelijke.

De naam van die schimmeluitslag dateert uit de vijftiende eeuw, getuige woorden als scemmel en schymmel. Kijk je verder terug in de taalgeschiedenis, dan blijkt schimmel verwant te zijn met zowel schim (schaduw) als schemer (flauw licht, halfduister), die terug te voeren zijn op een Germaanse taalvorm voor glans én schaduw. De schimmel – zwam(uitslag) én paard – is dan ook genoemd naar zijn ‘glanzend witte’ verschijningsvorm.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden