ReportageRijksmuseum

Het oude Rijksmuseumgebouw krijgt vijf sterren voor duurzaamheid

Het Rijksmuseum in Amsterdam is het eerste museum ter wereld met een maximale duurzaamheidsscore. Beeld Jean-Pierre Jans
Het Rijksmuseum in Amsterdam is het eerste museum ter wereld met een maximale duurzaamheidsscore.Beeld Jean-Pierre Jans

Het Amsterdamse Rijksmuseum heeft een duurzaamheidscertificaat met vijf sterren gekregen. Geen enkel oud museumgebouw haalt die score. De reden voor dit succes is diep onder de grond verstopt.

Dan Brown, schrijver van De Da Vinci Code, zou er wel raad mee weten: rond het Rijksmuseum in Amsterdam loopt, vijf meter onder de grond, een gang. Vijfhonderd meter lang. Op diverse plaatsen kun je naar boven, het gebouw in. Het is geen vluchtgang of iets anders geheimzinnigs, al spreekt de naam tot de verbeelding: ‘de energiering’.

Door de hoge betonnen gang lopen buizen die in het gebouw voor warmte en koeling zorgen. De ruggengraat van een duurzaam klimaatsysteem en een van de redenen dat het museum deze week trots kon melden dat het vijf sterren heeft gekregen van Breeam, een internationale certificeringsmethode die de duurzaamheid van gebouwen aangeeft. Er wordt bij de meting rekening gehouden met de leeftijd van het Rijks uit 1885, maar nergens ter wereld haalt een ander museum dat gehuisvest is in een oud pand die score.

Warmte-koude-opslag

“De warmte en de koude die door de buizen lopen, komen diep uit de grond”, zegt technisch begeleider Brique Sibbing. Ze komt nauwelijks boven het lawaai uit in de ondergrondse ruimte die oogt als de machinekamer van een schip: overal buizen en slangen. Het museum werkt met warmte-koude-opslag, legt ze uit. In de zomer wordt de warmte van het gebouw 150 meter onder de grond in aardlagen en grondwater opgeslagen om in de winter voor verwarming te zorgen. In de winter wordt er juist kou gebufferd voor koeling in de zomer, ook uit de buitenlucht. “We waren lyrisch over die ijskoude week”, lacht Sibbing. “Via de acht torens van het gebouw gaan de leidingen omhoog, en daar wordt de warmte en de koelte gedistribueerd over de zalen.”

Het Rijksmuseum werkt met warmte-koude-opslag. In de zomer wordt de warmte onder de grond in aardlagen en grondwater opgeslagen om in de winter voor verwarming te zorgen. In de winter wordt er juist kou gebufferd voor koeling in de zomer. Beeld Jean-Pierre Jans
Het Rijksmuseum werkt met warmte-koude-opslag. In de zomer wordt de warmte onder de grond in aardlagen en grondwater opgeslagen om in de winter voor verwarming te zorgen. In de winter wordt er juist kou gebufferd voor koeling in de zomer.Beeld Jean-Pierre Jans

Dat het gebouw nu al zo lang gesloten is en het klimaatsysteem minder hard hoeft te werken, levert geen problemen op, zegt Sibbing. Maar over de lange termijn is de balans nog wel scheef: het museum ‘produceert’ meer warmte dan verwacht. Om die reden waren er in de tuin van het museum weleens stoomwolken te zien, als de overtollige warmte werd weggeblazen. “Zonde natuurlijk. Daarom gaan we ook de gebouwen aan de overkant van de Hobbemastraat, waar de directie en de restauratie-ateliers zitten, verwarmen met het systeem.” De eerste leidingen zijn al gelegd, en binnenkort worden er meer leidingen geboord – ‘op een Noord-Zuidlijn-achtige manier’. In 2030 moet het hele complex van het gas af zijn.

Duurzaamheidsprogramma

“Het is bijna jammer dat je helemaal niets ziet van dit systeem”, zegt Karen Keeman, hoofd facilitair bedrijf. Maar toen het werd aangelegd bij de grote verbouwing die tien jaar duurde, was het natuurlijk juist de bedoeling dat het gebouw in oude luister zou worden hersteld. Keeman wijst in de tuin op de enige plek waar je er wel iets van meekrijgt: een groot rond rooster vormt de enige verbinding met de ondergrondse wereld. Het is de koeltoren waardoor hopelijk zo min mogelijk warmte hoeft te worden ‘afgefakkeld’.

Het klimaatsysteem is het indrukwekkendste onderdeel van het duurzaamheidsprogramma van het museum, maar zeker niet het enige, zegt Keeman. “We willen ook meer regenwater gaan opvangen om de tuinen in de zomer te besproeien, als je ziet hoeveel water hier van de daken komt. Er moet nu een plek gevonden worden voor een bassin. En wie weet kunnen we ook zonnepanelen plaatsen.” Collega Sibbing heeft haar twijfels. Het blijft een rijksmonument en dat geeft beperkingen.

Het museum kreeg de vijf sterren ook omdat er hard wordt gewerkt het afval te beperken, en er veel aan hergebruik wordt gedaan, zegt Keeman. Materiaal voor tentoonstellingen krijgt zoveel mogelijk een tweede leven. En in de museumwinkel zijn overbodige plastic verpakkingen in de ban gedaan.

Lees ook:

Ook heimachines en sloopkranen moeten aan de laadpaal, maar hoe?

Bouwmachines krijgen schone accu’s in plaats van vuile dieseltanks, voorspelt de energiesector. Er moeten wel joekels van laadpalen verschijnen, zodat dit zwaar geschut straks kan opladen.

Bonje in de bouw tussen hout, beton en staal. ‘Achterhaalde normen zitten verduurzaming in de weg’

Milieuvriendelijk bouwen met hout is in opkomst, maar achterhaalde normen zitten een verdere opmars in de weg. Dat stelt een deel van de sector in een manifest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden