Het nieuwe opvoeden: van curlingouder tot scharrelkind

Spelende kinderen in het Vondelpark in Amsterdam. ANP BART MAAT Beeld ANP

Curlingouder, pluspappa, scharrelkind en bakfietsmoeder. Zomaar een paar voorbeelden van woorden die volgens taalkundige Vivien Waszink typerend zijn voor opvoeden anno nu. Zij maakte voor het Instituut voor de Nederlandse Taal een woordenlijst met uitdrukkingen van het ‘nieuwe opvoeden’.

Vanwaar uw interesse in deze categorie woorden?

“In de taal zie je terug hoe gezinssamenstellingen, opvoeden en de maatschappij veranderen. Deze neologismen, nieuwe woorden, ­laten dat scherp zien. Neem een woord als ‘gezin’. Vroeger dachten we daarbij aan twee ouders met een of meer kinderen. Vandaag de dag hoor je dan ineens het woord ‘tweeoudergezin’. Hetzelfde geldt voor ‘thuisblijfmoeder’, een moeder die niet werkt, maar thuisblijft voor de kinderen. Vroeger heette zo’n vrouw gewoon moeder.”

Zeggen dit soort woorden nog meer over onze tijd?

“In de taal kun je zien dat we meer dan vroeger neigen naar reguleren en controleren als het op opvoeding aankomt. Denk aan woorden als ‘curlingouder’, dat iedereen nu kent door het tv-programma ‘De Luizenmoeder’, of helikopterouder. In beide gevallen wordt overmatige betrokkenheid van de ouders bedoeld. Daarnaast zijn activiteiten heel specifiek afgebakend. Op sociale media plaatsen veel ouders foto’s van hun buitenspelende kroost met de hashtag #buitenbabys. Scharrelkinderen heten ze ook wel. Dat is ook een verschil met vroeger. Toen ging je als kind gewoon naar buiten om te spelen zonder dat dit apart werd benoemd.”

In uw lijst staan ook woorden als etiketkind en applauskind, termen die je op het schoolplein niet snel hoort.

“Veel termen die ik heb verzameld komen uit populairwetenschappelijke sociologische of psychologische artikelen en boeken. Of ze staan in hippe bladen. In krantenkoppen kom je ze ook wel tegen. Het gebruik is redelijk beperkt, maar op deze manier gaan woorden wel rondzingen. Iedereen weet in één keer wat er mee wordt bedoeld.”

Wat zijn uw favoriete nieuwe opvoedwoorden?

“Ik vind het mooi als een woord een beeld oproept. Denk aan ­‘etiketkind’. Het woord zelf zul je niet zo snel horen, tegelijkertijd is volstrekt duidelijk wat er aan de hand is. Niet voor niets hoor je ­mensen verzuchten dat ‘ieder kind tegenwoordig een etiket heeft’. In dezelfde categorie zit wat mij ­betreft het ‘boemerangkind’, een ­jongere die na een tijdje zelfstandig te ­hebben gewoond weer bij zijn ­ouders intrekt.”

Zijn er ook begrippen die inmiddels alweer gedateerd zijn?

“In mijn lijst staat ook ‘nieuwe­tijdskind’, ook wel ‘aquariuskind’, ‘indigokind’ of ‘kristalkind’ ­genoemd. Dit slaat op zogeheten hooggevoelige kinderen met een sterk intuïtief bewustzijn, iets dat een jaar of vijftien geleden in zwang was. Op internet vind je nog wel blogs en sites over dit onderwerp, toch lijken nieuwetijds­kinderen wat uit de aandacht te zijn verdwenen

Woorden van het nieuwe opvoeden

Applauskind: Kind dat te veel geprezen wordt door de ouders bij alles wat hij of zij doet en daarmee als het ware steeds applaus krijgt.

Etiketkind: Kind dat door het stellen van een bepaalde diagnose ­(bijvoorbeeld ADHD) een ­etiket opgeplakt krijgt.

FitmomExtreem fitte, zeer sportieve moeder die veel ­aandacht ­besteedt aan sporten en ­gezond eten.

Laatstekansmoeder: Vrouw die haar kinderen krijgt op een moment dat het ­biologisch gezien voor haar nog net zou moeten kunnen.

Thuisblijfmoeder: Moeder die niet werkt, maar thuisblijft om zoveel mogelijk tijd met haar kind of kinderen te ­kunnen doorbrengen.

HelikopterouderOuder die de ontwikkeling van het kind volledig probeert te sturen.

Pluspapa: Man die mede voor de ­kinderen van zijn ­nieuwe partner zorgt.

Lees ook: Een ding hebben schoolpleinmoeders gemeen: ze zijn allemaal moe 

De een hijst sinterklaas elk jaar in zijn pak, de ander knutselt alle verjaardagsmutsen. Meester Mark van der Werf schreef er een boek over.

Juf Ank, juf Els, en het verschil tussen luizenmoeders en kriebelouders

In Nederland hebben we ‘De Luizenmoeder’. Ook de Vlaamse remake is populair. Waarin verschillen de series? En wat zegt dat over de Vlaamse schoolcultuur?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden