Campagnebeeld voor ‘The Freud Scenario'.

Uitmarkt-bijlage Cultuurtips

Het nieuwe culturele seizoen staat voor de deur: deze potentiële hoogtepunten mag u niet missen

Campagnebeeld voor ‘The Freud Scenario'. Beeld Henri Verhoef

Met de Uitmarkt wordt komend weekend op het Amsterdamse Museumplein de traditionele aftrap gegeven voor het nieuwe culturele seizoen. De cultuurredactie van Trouw heeft flink gegrasduind in het overvloedige aanbod en zet de potentiële hoogtepunten alvast op een rij.

MUSICAL

Lazarus

Dé grote verwachting op musicalgebied komend seizoen is ‘Lazarus’, de musical die David Bowie (1947-2016) vlak voor zijn dood maakte samen met regisseur Ivo van Hove. Na New York en Londen zien we nu ook in Nederland dit muzikale kunstwerk, het requiem van Bowie. In de voorstelling, gebaseerd op de roman ‘The Man Who Fell to Earth’, neemt Thomas Newton, Bowie’s alter ego, je mee door zijn leven, dromen en obsessies. Een voorstelling vol Bowie-songs als ‘Absolute Beginners’, ‘Changes’, ‘Heroes’ en ‘This Is Not America’.

Beeld x

Callas, Onassis, Kennedy

Drie iconen in een gevoelige driehoeksverhouding: operadiva Maria Callas, scheepsmagnaat Aristoteles Onassis en ex-first lady Jackie Kennedy. Beide vrouwen vielen op dezelfde man en gingen elkaar in het ware leven liever uit de weg. Maar deze musical brengt ze samen in een mix van feiten en fictie: een muzikale vete over wraak en passie. Schrijver en regisseur Daniël Cohen maakte eerder de indrukwekkende, integere, absurde én schrijnende voorstelling ‘In bed met Dietrich en Piaf’ met dezelfde acteurs: Frédérique Sluyterman van Loo, Irene Kuiper en Ger Otte, dus de verwachtingen zijn hoog.

Anastasia

In Scheveningen komt een nieuw sprookje tot leven, het verhaal van Anastasia, bekend van de Disney-animatiefilm, maar dan uitgebreid met onder meer nieuwe songs. Er zijn rijke kostuums en decors: Russische tsarenpaleizen en het romantische Parijs van de roaring twenties verrijzen in het verhaal over weeskind Anya. Zij zou weleens Anastasia, de dochter van de laatste tsaar kunnen zijn. De musical ontrafelt de historische legende en laat je wegdromen in de fantasiewereld.

Tessa Sunniva van Tol tijdens de presentatie van de Broadway musical Anastasia in Scheveningen. Beeld ANP Kippa

The Book of Mormon

Theater Carré brengt sinds een paar jaar belangrijke Broadwayvoorstellingen een paar weken naar Amsterdam onder de noemer ‘Broadway aan de Amstel’. In deze succesreeks staat dit jaar ‘The Book of Mormon’, een ruim bekroonde komische musical van de makers van ‘South Park’, over twee naïeve Mormoonse jongens die op een zendingsmissie naar Afrika gaan.

DANS

Krisztina de Châtel, liefkozend de koningin van de minimal dance genoemd, is op haar 75ste nog steeds een stem van belang in dansland Nederland. Ze verraste vorig seizoen met het intieme mannenduet ‘Thirteen Images From The Dark Land’ voor dansgezelschap SALLY uit Maastricht. In het tourneeprogramma ‘(IM)Pulse’ wordt dit duet hernomen en gaat het groepswerk ‘Pulse’ (2007) op muziek van György Ligeti in reprise. Powerhouse De Châtel in optima forma.

Zo kenmerkt het hele dansseizoen zich door het weerzien met dansiconen. En dan heb je met Alvin Ailey meteen een heel belangrijke te pakken. De zwarte danser-choreograaf Ailey (1932-1998) richtte zijn eigen gezelschap op waarin zwarte collega-dansers de kans kregen om te stralen, met werk waarin Afro-Amerikaanse dans- en muziektradities een samenspel aangaan met ballet. Na meer dan 25 jaar weer eens te zien in Nederland, met oud en nieuw werk. En met magistrale dansers, werkelijk een genot om ze te zien shinen.

Hét balleticoon van het laatste kwart van de 20ste eeuw was de Amerikaan William Forsythe, van wie wordt gezegd dat als hij het ballet níét zou hebben gevitaminiseerd met een hippe, sexy, en ultra-dynamische kijk (en elektronische muziek van de Nederlandse componist Thom Willems), dan was het ballet op sterven na dood geweest. In ITA is splinternieuw werk van hem te zien, naast bewerkingen van recent werk, alle met de focus op pure dans. Laat je niet op het verkeerde been zetten door de titel ‘A Quiet Evening Of Dance’, dit programma gaat echt wel vlammen.

William Forsythe, hét balleticoon van het laatste kwart van de 20ste eeuw. Beeld AFP

THEATER

Jean-Paul Sartre schreef een lijvig filmscript over de jonge jaren van de grondlegger van de psychoanalyse Sigmund Freud: ‘The Freud Scenario’. Beetje té lijvig, waardoor het op de plank bleef liggen en werd vergeten. Totdat Ivo van Hove het las, er enthousiast over raakte en als eerste de rechten verwierf voor zijn gezelschap ITA, dat het op de planken brengt in samenwerking met de Vlaamse theatergroep Bergman. We gaan samen op de sofa met Freud om te zien hoe hij tot zijn werkwijze kwam én hoe hij met zijn patiënten werkte.

Winnie Mandela, bekend als ‘vrouw van’ maar vooral als activist tegen het apartheidsregime, is inspiratiebron voor negen actrices, zangeressen en performers met Afrikaanse roots voor ‘Dear Winnie’ bij het Noord Nederlands Toneel. Vernedering, misbruik en ballingschap vielen Winnie Mandela ten deel, maar ze was niet te breken en bleef zich verzetten tegen onrecht. Waar haal je, zoals Winnie, de kracht en doorzettingsvermogen vandaan om dingen écht te veranderen? Een voorstelling over gedeelde geschiedenissen, hoop en inspiratie in regie van Junior Mthombeni, zoon van ANC-verzetsstrijder Maurice Mthombeni.

In het even schitterende als hartverscheurende boek ‘Weg met Eddy Bellegueule’ van Édouard Louis uit 2014 volgen we een gevoelige jongen die in een rauw, platvloers milieu in een Noord-Frans dorp vooral ‘normaal’ probeert te zijn. Volgens schrijver-regisseur Eline Arbo ‘een inkijk in een jong iemands leven, opgegroeid in een dorp en in een gezin waar geen plaats is voor iemand die anders is’. Bij de Haarlemse Toneelschuur maakt ze er theater van, met onder andere de fraaie jonge acteur Victor IJdens.

Franse schrijver Édouard Louis. Beeld AFP

KLASSIEKE MUZIEK

Op 12 oktober is het zover. Dan begint de allereerste vrouwelijke chef-dirigent in Nederland aan haar baan bij het Radio Filharmonisch Orkest. De Amerikaanse Karina Canellakis geeft haar geloofsbrieven af met Sjostakovitsj’ Tiende symfonie. In het concert van de NTR Zaterdag­Matinee klinkt verder het vioolconcert ‘Aether’ van Sebastian Currier (met Baiba Skride). En als ware het om dit historische moment in de Nederlandse muziekgeschiedenis te markeren, begint Canellakis met Beethovens revolutionaire ‘Egmont’-ouverture.

Karina Canellakis. Beeld x

En er is nog een nieuwe chef-dirigent die zijn eerste indrukken kan achterlaten. Eigenlijk zou de Zwitser Lorenzo Viotti pas in september 2021 beginnen als chef van De Nationale Opera (DNO) en het Nederlands Philharmonisch Orkest. Door een speling van het lot opent Viotti nu op 5 september al het nieuwe seizoen bij DNO met de double bill ‘Pagliacci/Cavalleria rusticana’. De regie is van Robert Carsen en in de sterrenbezetting treffen we Anita Rachvelishvilli als Santuzza.

In 2020 wordt Beethovens 250ste geboortejaar gevierd. Dat zal in de Nederlandse concertzalen te merken zijn. Een sympathiek initiatief is dat van het Noord Nederlands Orkest. In april speelt het Beethovens Negende onder leiding van Risto Joost. Het laatste deel ‘Ode an die Freude’ is in 1985 het ‘volkslied’ van de Europese Unie geworden. Het orkest nodigt singer-songwriters uit om protestsongs te schrijven over vrijheid en vrede in Europa. Tien van hen zullen in de aanloop naar het concert gecoacht worden door een team van professionals. Hun muziek wordt voor de pauze uitgevoerd.

Een van de opvallendste debuten dit seizoen is dat van de jonge Finse dirigent Santtu-Matias Rouvali. In januari zal hij het Koninklijk Concertgebouworkest leiden in een ‘noodlotsconcert’. Een nieuw werk van Theo Verbey wordt gekoppeld aan Verdi, en aan Stravinsky’s opera-oratorium ‘Oedipus Rex’. Daarin zal Anna Caterina Antonacci de rol van Jocaste vertolken.

CABARET

In oktober gaat ‘Showponies 2’ van Alex Klaasen in première, een vervolg op de alom geprezen ‘identiteitsrevue’ die Klaasen in 2018 met een ijzersterke cast van zangers, dansers en muzikanten speelde. Klaasen is er een meester in om gelikt entertainment te koppelen aan messcherp engagement en zo relevante vragen te stellen over de wereld van nu. Te wensen valt slechts dat hij zichzelf met ‘Showponies 2’ opnieuw weet te overtreffen.

November wordt een drukke premièremaand. Het meest benieuwd zijn we naar Sara Kroos. Haar vorige programma was een indrukwekkend persoonlijk relaas over haar depressie. Kroos’ nieuwe voorstelling ‘Verte’ belooft iets luchtiger te worden. Dat gaat hopelijk niet ten koste van de scherpte en zeggingskracht.

Sara Kroos. Beeld Maartje Geels

En dan is er nog Hannah Gadsby. Deze Australische comedian werd vorige zomer bijna uit het niets een enorme hit op Netflix, dankzij haar activistische show ‘Nanette’. Daarin vraagt ze zich af of het voor haar als lesbische vrouw nou wel zo verstandig is om humor ten koste van zichzelf te bedrijven. Op 13 november staat Gadsby in Carré met haar nieuwe programma ‘Douglas’. Haar Nederlandse fans kunnen nu al niet wachten tot het zover is.

En er kan zeker uitgekeken worden naar de tweede voorstelling van aartsontregelaar Stefano Keizers, ‘Sorry baby’, die in januari 2020 in première zal gaan. In zijn debuutshow ‘Erg heel’ ging hij tot het uiterste in het uitdagen van zijn publiek, onder andere door zichzelf met supersoakers nat te laten spuiten terwijl hij een onsamenhangend verhaal over Marlene Dietrich ophing. Welke grenzen zal Keizers dit keer opzoeken en overschrijden?

Stefano Keizers. Beeld Lotte Bronsgeest

BEELDENDE KUNST

Nog voor de opening is het al de meest beladen tentoonstelling van het jaar: de expositie ‘Design van het Derde Rijk’ in het Design Museum Den Bosch. Deze periode uit de designgeschiedenis mag niet onbesproken blijven, vindt het museum. Design reflecteert volgens directeur Timo de Rijk de wereld, met al zijn goede én slechte kanten. Toch kan zo’n tentoonstelling onbedoeld bewondering oproepen en leiden tot verheerlijking van de nazi’s, luidt de kritiek uit met name Joodse en anti-fascistische hoek. Het museum is zich bewust van deze valkuil en heeft daarom de Joodse gemeenschap erbij betrokken. Ook is er een uitgebreid programma met lezingen en lespakketten voor scholieren en studenten over ‘schuldig’ design. 

Willem van Genk (1927-2005) is misschien wel de meest raadselachtige kunstenaar van Nederland. Hij was schizofreen, paranoïde en had een obsessie voor treinen, trolleybussen en stations, maar ook voor fascisme, communisme en executies. Daarvan maakte hij overweldigende schilderijen en objecten die worden gerekend tot de outsiderkunst, in het verleden ook wel ‘gekkenkunst’ genoemd. Ruim zestig van zijn werken zijn te zien op de tentoonstelling ‘Woest’ in het Outsider Art Museum in Amsterdam

Een werk van Willem van Genk. Beeld x

Het is weer eens tijd voor een grote tentoonstelling van Claude Monet (1840-1926), vindt het Gemeentemuseum Den Haag, dat zich vanaf dan presenteert als Kunstmuseum Den Haag. In ‘Monet – Tuinen van verbeelding’ (12/10 tot 2/2) zijn veertig van zijn topstukken te zien, waaronder een groot deel van zijn beroemde ‘tuinen’, met het schilderij Blauweregen uit de eigen collectie van het museum als stralend middelpunt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden