Boekrecensie

Het nieuwe boek van Griet Op de Beeck is een gospel zonder God

Auteur Griet Op De Beeck. Beeld ANP

Griet Op de Beeck schept opbeurende fictie uit haar 'grote wonde'.

Gezien alle tumult zou je het bijna gaan denken, maar Griet Op de Beeck is niet de eerste schrijver die over seksueel misbruik spreekt en schrijft. In 2016 verscheen 'Lieveling' van Kim van Kooten, over de misbruik-ervaringen van haar vriendin Pauline Barendregt; een boek dat toen, net als de roman van Op de Beeck nu, in één klap boven aan de bestsellerlijst belandde. Daarvoor was er 'Tijger Tijger' van de onlangs overleden Amerikaanse Margaux Fragoso over de pijnlijke relatie tussen de manipulatieve kinderverkrachter en het kind dat hij medeplichtig maakt. En naast die waargebeurde verhalen verschijnt er ook steeds meer fictie over misbruik. Zoveel dat de Amerikaanse literatuurcriticus Katie Roiphe in 2013 klaagde over de hausse aan literatuur waarin "het verhaal wordt teruggebracht tot een raadsel waarvan incest de oplossing is".

Warm en voorspelbaar

Die voorspelbaarheid bedreigt, eerlijk gezegd, nu ook de nieuwe roman van Griet Op de Beeck, al is deze geworteld in de werkelijkheid, een die de lezer nauwelijks is kunnen ontgaan de afgelopen anderhalve week. De schrijfster vertelde op tv en in de krant over haar in therapie hervonden herinneringen; 'de 107 secundaire bewijzen' die haar ervan doordrongen dat zij tussen haar vijfde en haar negende door haar vader is misbruikt. Met 'Het beste wat we hebben' schreef ze het voor haar noodzakelijke boek over deze 'grote wonde', maar ze maakte er wel een roman van, de eerste van wat een trilogie moet worden. Een echte Op de Beeck: een warm, invoelend, dansend relaas over gevoelige personages die zich door moeilijke levens heen worstelen, en die (samen met de lezer) van deze rasvertelster een hart onder de riem gestoken krijgen, plus de opdracht hun lot in alle openheid te omarmen en zich zo van de kwetsuren te bevrijden omdat dit leven nu eenmaal 'het beste is wat we hebben'. Je zou het gospelliteratuur kunnen noemen, ware het niet dat God er niet in voorkomt.

Het verhaal

De held is een 43-jarige rechter, Lucas, een verwarde man die we op de eerste bladzijde aantreffen op een 'zelfmoordbrug', 81 meter boven de diepte waar per jaar gemiddeld veertienenhalve persoon naar beneden springt. Lucas springt niet, maar neemt zijn intrek in een huis vlakbij de brug met als nieuw levensdoel andere eenzamen van springen te weerhouden. Per hoofdstuk op iets anders inzoomend ontvouwt de schrijfster de crisis in het leven van haar hoofdpersoon: zijn vastgelopen huwelijk met zakenvrouw Isabelle die zijn ontsnapping niet wil accepteren, hoewel ze in een vermakelijke felle tirade al zijn tekortkomingen oplepelt.

We maken kennis met Lucas' zich door haar zinnen voorthakkelende jongere zus Susanne, die aan een 'dissociatieve identiteitsstoornis' lijdt; met zijn van hem vervreemde moeder en vader; en met de elfjarige Riley - zoon van een moeder die een jaar eerder van de brug sprong - met wie Lucas vriendschap sluit. Er duiken ook nog wat bijfiguren op die alleen een naam krijgen, en die vermoedelijk pas in een volgend deel een grotere rol gaan spelen.

Stemden de interviews met Op de Beeck wat ongemakkelijk, deze roman bevrijdt je niet helemaal van dat ongemak. Het punt is dat je dit verhaal nadat de schrijfster zelf de clou verklapte en daar een hausse aan meningen op volgde, niet meer onbevangen tot je neemt.

Griet Op de Beeck - Het beste wat we hebben. Uitegeverij Prometheus. Beeld rv

De zorgvuldige opbouw heeft iets talmends nu je zit te wachten op het verzwegene dat nog onthuld gaat worden. Op de Beeck schetst spannende scènes tussen redder en wanhopigen op de brug, maar die scènes houden ook iets decoratiefs. En hoewel je je makkelijk identificeert met de 'voortvluchtige' Lucas, blijven we door zijn ogen wat geforceerd om het mogelijk pijnlijke verleden heen cirkelen. Zijn rechterschap wordt slechts aangestipt. In zijn taalgebruik klinkt eerder de therapeut door: "Hij begreep de symboolwaarde waarop ze doelde, maar hij kon dat zo niet zien. Dat zeggen zou alleen maar klinken als hengelen naar extra bevestiging."

Al met al voelt deze 'noodzakelijke roman' minder vrij en urgent dan haar voorgangers maar misschien verandert dat nog in volgende delen. Zal Op de Beeck dan wel de kern raken, inclusief bevrijdende therapie, hervonden herinneringen en al?

Griet Op de Beeck
Het beste wat we hebben
Prometheus; 318 blz. € 22,50

Lees ook: Reacties op de hervonden herinneringen van Griet op de Beeck zijn kwetsend

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden