Kunstenaar Claudy Jongstra mag de entreehal van het vanwege de coronacrisis gesloten museum tijdelijk gebruiken als atelier. Ze werkt met haar team aan een stuk voor museum De Lakenhal in Leiden.

Museumweek

Het museum als tijdelijk atelier

Kunstenaar Claudy Jongstra mag de entreehal van het vanwege de coronacrisis gesloten museum tijdelijk gebruiken als atelier. Ze werkt met haar team aan een stuk voor museum De Lakenhal in Leiden.Beeld Sjaak Verboom

De Museumweek is dit jaar een digitale aangelegenheid, alle musea blijven dicht. Maar niet overal is het stil: Claudy Jongstra gebruikt de hal van het Fries Museum als atelier.

Sorry, zou u alstublieft éven kunnen stoppen met boren?” Kunstenaar Claudy Jongstra vraagt het omdat het geluid galmt in de lege hal, en ze probeert net te vertellen wat ze hier aan het doen is. Hier, in haar atelier, het museum.

We zijn in de entreehal van het Fries Museum, grenzend aan het plein tegenover het gerechtsgebouw van Leeuwarden, het Zaailand. De hal is normaal gesproken een bedrijvige plek, met het museumcafé, de museumwinkel, trap en lift naar de bovenverdiepingen en de balie voor het museum, de bioscoop en andere evenementen. Nu is het gebouw vanwege de coronamaatregelen dicht. Maar stil is het er niet – het museum profiteert ook van de rust om wat kleine reparaties uit te voeren.

Claudy Jongstra (Roermond, 1963) gebruikt de lange ruimte tijdelijk als atelier. Ze maakt een werk van wol, zijde en andere natuurlijke stoffen. Over een lengte van zo’n vijftien meter en vijf meter breedte liggen er stukken stof op de grond – geweven uit eerder gemaakt materiaal van plat, mat vilt en frivool slingerende, glimmende zijde, ieder met een eigen handgeschreven label. Je ruikt de wol. Op de grond staan in het Engels aanwijzingen en notities voor de Parijse assistent die hier meerdere dagen per week aan werkt. De kleur is diep, indrukwekkend: van heldere blauwe, naar donkere tinten, zwart en blauwpaars. Allemaal gemaakt van natuurlijke grondstoffen, door Jongstra en haar medewerkers zelf gekweekt en ontwikkeld.

De komende weken werkt Jongstra nog verder in het Fries Museum. Door de glazen pui kan het publiek een glimp opvangen van de activiteiten. Ze huurt wel vaker een grote ruimte, voor een eerder enorm werk gebruikte ze een leegstaand schoolgebouw. Vanwege de coronacrisis bleek dat wat lastiger te regelen, maar na een telefoontje was de afspraak met het lege museum snel gemaakt – eerder gebruikte ze de gangen ook weleens, op de dagen dat het gebouw dicht was.

Beeld Sjaak Verboom

Het werk is overigens niet bestemd voor Leeuwarden: in het najaar heeft Jongstra een grote overzichtstentoonstelling in Museum De Lakenhal in Leiden. Er zullen twee nieuwe zaalvullende werken te zien zijn, daar is dit er een van. ‘Landschappen’, noemt Jongstra ze. Dat zou je heel algemeen kunnen interpreteren, omdat de verschillende onderdelen elk hun eigen structuur hebben, reliëf dus, en kleur.

Maar Jongstra bedoelt het ook symbolisch. “Ik wil de visuele zintuigen wakker schudden. Onze kleur- en smaakervaring is zo vervlakt. Dat zie je niet alleen in de kleding of in de winkel, je ziet het ook in het echte, fysieke landschap. Als er meer verschillen zijn in gewassen, is het visueel aantrekkelijker. Bovendien stimuleert het de biodiversiteit, de bodemvruchtbaarheid.”

Speciaal voor haar grazende, zeldzame schapen

Jongstra is een internationaal werkende kunstenaar, ‘activist’ zegt ze er ook vaak bij. In Spannum, een dorpje op 15 kilometer van Leeuwarden, heeft ze haar studio. Een ruimte waar ze de wol van speciaal voor haar grazende, zeldzame schapen met haar team bewerkt: ze wassen, kaarden, spinnen, weven en kleuren de wol. Dat laatste aspect is prominent aanwezig in haar recente werk. Samen met wetenschappers ontcijferde ze 15de-eeuwse recepten voor het kleuren van stoffen, recepten die ze inmiddels heeft herontwikkeld voor eigen gebruik. Niet alleen om er stoffen voor haar eigen kunstwerken mee te kleuren, ook voor kennisoverdracht aan scholieren en studenten, ‘van vlas tot garen’.

Het vinden van de zaden voor die kleurgewassen – die vroeger zo veel in Nederland groeiden, zoals de wede, de plant die het prachtige blauw maakt – is steeds moeilijker. Ze lanceerde onlangs een project: de Community Seed Bank for Colour, een kluis voor zaad voor verfplanten en -kruiden.

Feike Sijbesma is Jongstra’s beschermheer

Jongstra: “Grote bedrijven hebben zo lang het aanbod bepaald, dus de zaden die er nog zijn, zijn meestal niet meer gericht op het maken van kleur. We zijn vergeten wat de waarde ervan is. Dus dit is het moment om de zaadbank te starten, we zijn net begonnen met de crowdfunding. We willen het telen ervan verspreiden over het land, in Nederland en ook Duitsland, zodat de boeren de kennis over de teelt weer krijgen. Het zorgt ook voor herwaardering van de landbouw.” Het wordt nu tijdens de coronacrisis heel duidelijk dat nog maar weinig in de eigen regio gemaakt wordt, zegt ze. “Omdat grondstoffen ontbreken of omdat de kennis verloren is gegaan, zijn dit soort projecten urgenter dan ooit.” Feike Sijbesma, bekend vanwege zijn duurzame oplossingen voor DSM en als ‘coronagezant’, is al vijftien jaar Jongstra’s beschermheer en ondersteunt ook het zaadbank-project. Jongstra: “Als kunstenaar ontbreekt het je vaak aan overtuigingskracht. Het vertrouwen en de invloed van zo’n beschermheer is essentieel.”

Jongstra heeft ook een samenwerking met het Vincent van Goghhuis in Zundert opgezet. “Zundert heeft, net als Leiden, een lakentraditie. Daarom past de herintroductie van de wede-teelt daar perfect, als nieuwe invulling voor het Brabantse platteland. Daarnaast beginnen we er volgend jaar met het ontwikkelen van verf op basis van natuurlijke pigmenten. In een van zijn brieven schrijft Van Gogh dat de kunstenaar van de toekomst een colorist is. Toepasselijk toch?”

Een digitale museumweek

Het is de bedoeling dat de Museumweek, die vandaag begint, hoe dan ook een feestje wordt. Maar de website stemt toch wat droevig. Ruim vierhonderd musea tonen er hun topstuk dat een link heeft met het thema van dit jaar: 75 jaar culturele vrijheid. Een enorme rijkdom en inspiratie gaat er uit van de lijst, maar achter de objecten die in de schijnwerpers worden gezet gaat altijd een expositie schuil die nu niet bezocht kan worden.

Museum De Waag in Deventer heeft gekozen voor een vogelnestje uit 1944, dat lijsters bouwden van stanniol-slingers – die werden door de Britse bommenwerpers uitgeworpen om de radiografische opsporing door de Duitsers te verstoren. De Pont in Tilburg kiest voor de glanzende ‘Sky Mirror’ van Anish Kapoor als symbool van de ultieme vrijheid. Het MuZEEum in Vlissingen laat de metalen boeien zien, waarmee ongehoorzame weeskinderen werden geketend. 

Het was de bedoeling dat foto’s van al deze objecten te zien zouden zijn op de Dam in Amsterdam, op panelen rond het nationaal monument. Een ‘Gouden pronkstuk’ had het moeten worden. “Op de Dam gaat niet lukken, maar die panelen komen er virtueel toch,” zegt Manon Bonnier, woordvoerder van de organisatie, monter. “Er is een digitaal monument op de Dam gecreëerd op onze website en daar kun je de expositie bezoeken. Iedereen mag bijdragen door een eigen pronkstuk in te sturen, een schilderij, een foto of een beeldje waardoor je geïnspireerd wordt. Die worden samengebracht op de andere kant van het virtuele paneel.” Het eindresultaat is te zien op de website van de Museumweek, waar in een dagelijkse uitzending presentator Sahil Amar Aïssa meer over de werken zal vertellen.

“Normaal gesproken bruist het in deze week in de musea. Dat gaat nu allemaal niet door, maar ik ben er heel trots op hoe heel veel musea allerlei digitale activiteiten hebben ontwikkeld”, zegt Bonnier. “Zeker voor de kleinere musea is dat een hele prestatie.” Zo is de website ook een praktisch overzicht geworden van het digitale aanbod waarmee musea zich momenteel presenteren: virtuele rondleidingen, schildercursussen, spelletjes voor kinderen; online is er van alles te doen.

Ook op tv wordt aandacht besteed aan de Museumweek. Lucas de Man bespreekt de hele week (behalve op dinsdag) belangrijke kunstwerken uit de Nederlandse collecties, om 22.22 uur op NPO2.

Verder is alle informatie te vinden op nationalemuseumweek.nl

Lees ook:

Een op de vier musea vreest ten onder te gaan zonder extra hulp

De Museumvereniging waarschuwt dat een op de vijf musea eind april al in de financiële problemen komt door de langdurige sluiting. Een kwart van de musea, vooral kleinere, dreigt het einde van dit jaar niet te halen. De minister belooft hulp.

Voor alle uit-het-raam-staarders: dit zijn uitzichten om in te lijsten

Wie binnen zit, moet het doen met de blik op het leven buiten. Het raam, met of zonder uitzicht, heeft kunstenaars door de eeuwen heen geïnspireerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden