Reizen

Het moderne Mumbai is veel meer dan Bollywoodfilms, sloppenwijken en heilige koeien

Obataimu, een modewinkel in hipsterwijk Kala Ghoda Beeld Getty Images/AWL Images RM

Je kunt Mumbai (ooit Bombay) allang niet meer reduceren tot Bollywoodfilms, sloppenwijken en heilige koeien. Creatieve en ondernemende Indiërs geven de stad een grondige make-over. Een verslag vanuit de grootste stad van India.

Een park in de schaduw van het Shivaji Maharaj Museum in downtown Mumbai. Er staat een boom, gemaakt van papier-maché. Aan de takken van de boom hangen kaartjes waarop de leerlingen van een lagere school hun toekomstwensen hebben genoteerd.

‘I want to be successful and help my country’, laat Krish weten.‘I want to get an iPhone as soon as possible’, schrijft Tanaya, in net iets grotere letters dan haar leeftijdgenoten.

Tekenend

De jeugdige verlanglijstjes zijn tekenend voor de zelfverzekerde sfeer in het Mumbai van vandaag. Mumbaiers die fantaseren over een groots en meeslepend leven wijken niet langer uit naar Londen of New York. Ze doen hun ding vanuit hun zinderende stad en nemen de rest van India - en bij uitbreiding Azië - mee op sleeptouw. Meer dan de helft van alle Indiërs is jonger dan 27. Het maakt van India een land dat wordt voortgestuwd door een ongeziene gretigheid. En van Mumbai een stad van duizend-en-één dromen.

“Deze stad verandert in een tempo dat je niet voor mogelijk houdt”, zegt Satyen Kothari, CEO en oprichter van Cube Customer Services, een financiële start-up. Ik bevind me in zijn kantoor in Juhu, de Mumbai- versie van Santa Monica: mooie stranden, hippe bars en een vastgoedaanbod op maat van Bollywoodsterren.

In films en documentaires nemen kantoren in Mumbai vaak de vorm aan van gigantische werkvloeren, opgedeeld in kleine hokjes waarin zwetende Indiërs voor callcenter spelen. Geen krachtiger antidotum voor dat visuele archetype dan een bezoekje aan Ministry of New in een koloniaal gebouw in het Fort-district. Ministry of New, opgericht door de Nederlandse immigranten Marlies Bloemendaal en Natascha Chadha, werd door het zakentijdschrift Forbes uitgeroepen tot de op een na mooiste werkplek van freelancers en start-ups ter wereld. De hoge muren zijn er in rustgevend wit geschilderd, het licht gutst er in grote hoeveelheden naar binnen en overal staan grote houten tafels, sierlijke planten en designmeubelen.

Gedecideerd

Keken de Indiërs lang met open mond naar alles wat uit het Westen kwam, tegenwoordig volgen ze gedecideerd hun eigen pad. Dat doet ook de jonge ontwerpster Farzin Adenwalla, oprichtster van designbedrijf Bombay Atelier. Ze maakt objecten die in om het even welk modern interieur passen, maar verwerkt er Indiase culturele referenties in. Zo is haar Namaste Chair een strak vormgegeven stoel waarvan de poten het traditionele Namaste-gebaar maken: het handgebaar waarmee Indiërs elkaar begroeten. Twee van haar ontwerpen werden opgenomen in het boek ‘The Essence of Indian Design’. Het bewijst dat India op design- gebied meer te bieden heeft dan de met tierelantijnen versierde aromalampen die in wereldwinkels staan.

Tijdens een tochtje in Colaba, dé culturele hub van Mumbai, spring ik binnen bij Design Temple, een winkel die onder de noemer ‘urban Indian design’ zowel kunst- werken als thuisaccessoires verkoopt. Een van de blikvangers in Design Temple is een collectie van twaalf kunstwerken die evenveel standjes van de Kamasutra herinterpreteren. De werken katapulteren de eeuwenoude seksuele handleiding van filosoof Vatsyayana overtuigend naar het heden: ze tonen behalve heteroduo’s ook same sex-koppels en ogen eigentijdser dan een muurschildering in het Londense Shoreditch. De kitsch waarmee mijn westerse brein de woorden ‘Indiaas design’ associeert, is ver weg.

Hedendaagse invulling

Ook in de toonaangevende modewinkels van Mumbai krijgen Indiase thema’s en symbolen een hedendaagse invulling. Obataimu (in hipsterwijk Kala Ghoda), Bungalow 8 (in het Wankhede Stadium in Colaba) en Payal Khandwala (in Bandra) specialiseren zich allemaal in eigentijdse versies van traditionele ontwerpen. Het levert minimalistische collecties op die niet zelden zwart, wit en donkerblauw kleuren: in India behoorlijke atypische tinten.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Bungalow 8, een van de toonaangevende modewinkels van Mumbai. Beeld RV

In Sequel, een glutenvrije bistro in de woonwijk Bandra, heb ik afgesproken met filmmaker Ashim Ahluwalia. Hij situeert zich nadrukkelijk buiten het Bollywooduniversum en maakt films tussen documentaire en fictie in. “De onafhankelijke filmscene in Mumbai is inmiddels omvangrijk”, zegt Ahluwalia. “In de bioscopen zie je nog overwegend Bollywoodfilms. Maar op Netflix en Amazon draaien de geëngageerde documentaires en kwalitatieve auteursfilms. En die bereiken intussen een veel groter publiek dan de films in de bioscopen.”

Filmhuisfilm

Wie in Mumbai een filmhuisfilm wil zien en tegelijkertijd een authentieke Indiase bioscoopervaring wil beleven, rept zich naar de Barathmata Cinema in Lower Parel: een van de oudste bioscopen van Mumbai, waar de bezoekers ruimdenkend en de kaartjes net niet gratis zijn. Je moet wel op de koop toe nemen dat de stoelen wankel zijn en de stemmen in de film zo nu en dan worden aangelengd met verkeersgeluiden van buiten.

Volgens Ahluwalia beleeft Mumbai op cultureel gebied een renaissance. “Vijftien jaar geleden luisterde iedereen hier nog naar Bryan Adams. Nu hebben we een geweldige elektronische muziekscene. Internet heeft alles veranderd: Indiase jongeren hebben nog altijd geen geld om te reizen, maar kennen nu wel de laatste muziektrends in Zuid-Korea. Amerika is niet langer het grote voorbeeld. We halen onze invloeden van overal.”

‘Contrastrijk’ is en blijft het geschiktste woord voor een karakterschets van Mumbai. Moderne Uber-taxi’s rijden er naast opgefokte riksja’s. Voor de etalages van luxe winkels spugen tabakkauwende mannen rode stralen speeksel op de grond. Achter sloppenwijken staan rijzige wolkenkrabbers te glimmen alsof het Manhattan is. Er zijn biologische bistro’s van wereldstad-allure - zoals The Village Shop in Bandra - en krap bemeten eethuisjes met een traditionele menukaart, zoals Taste of Kerala in Fort.

Sloppenwijk

Ik besluit nog even rond te dwalen in Dharavi, de grootse sloppenwijk van Mumbai, waar een deel van de film ‘Slumdog Millionaire’ werd opgenomen. Mijn gelegenheidsgids is Suresh Kumar, een dertiger die als chauffeur werkt en samen met zijn vrouw en twee zonen in een barak van ongeveer vijftien vierkante meter woont. In Dharavi leven meer dan een miljoen mensen op een oppervlakte van nauwelijks tweehonderd hectare. In plaats van ellende tref ik er een enorme bedrijvigheid. Onder de golfplaten daken bevinden zich naaiateliers, pottenbakkerijen, recycle-centra, leerlooierijen, restaurants, winkels, cafés, kappers en apothekers.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Geen modecollectie, wel kleurrijke kleding in Dharavi, Mumbai's grootste sloppenwijk. Beeld RV

Ik eindig mijn bezoek aan Mumbai met een wandeling over de Bandstand Promenade in Bandra, een 1,2 kilometer lang wandelpad langs de Indische Oceaan. Het is een van de weinige plekken waar Mumbai op adem komt. Joggers gooien er hun spieren los, koppels fluisteren elkaar in het licht van de ondergaande zon poëtische woorden toe en anderen laten zich na een lange, hete werkdag verfrissen door de zeebries.

In de taxi op weg naar de luchthaven vraag ik de taxichauffeur naar zijn favoriete film van het jaar. “My own life is a movie”, zegt hij. “I don’t need to go to the movies.”

Lees hier meer reisverhalen van Trouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden