Reizen

Het Middelpunt van Nederland is een verzinsel, maar wel een verrukkelijk verzinsel

IJzertijdboerderij op het Wekeromse Zand. Beeld Van Doorn Flip

Het Middelpunt van Nederland zou precies op de Lindeboomsberg bij Lunteren liggen. Of dat nu waar is of niet, het is een dankbaar excuus voor een uitgebreide verkenningstocht door de omgeving.

Soms zoek ik naar een reden, een goede smoes, om ergens te gaan wandelen of fietsen. Ik ben niet de enige en daarom schakelen gemeenten marketingmensen in. Die proberen bezoekers te verleiden, vaak met pakkende leuzen. 'Vorstelijk Baarn', 'Almelo: altijd wat te doen', 'Sneek = meer', dat soort werk. Een recent en hilarisch voorbeeld hoe dat mis kan gaan is het met opzet fout gespelde Hliversum (googel maar eens). Een geniale zet daarentegen deed een ingenieur in Lunteren. Op grond van vage berekeningen van voor de inpoldering van de Flevopolder, suggereerde hij dat de Goudsberg weleens precies in het midden van ons land zou kunnen liggen.

De Goudsberg is niet echt een berg, maar een uitloper van de Veluwse stuwwal. Rond een van de beboste toppen, de Lindeboomsberg, dwarrelen oude verhalen. Ooit lag de plek midden op de hei en zou er recht zijn gesproken. Nog langer geleden zouden zwerfkeien die er lagen als kalenderstenen hebben gefungeerd, als een klein Stonehenge. De lokale VVV zag in 1965 redenen genoeg om een van die keien tot Middelpunt van Nederland te verheffen. Verleiden werd misleiden. Als er al een geografisch middelpunt van Nederland berekend kan worden, dan is het maar de vraag of dat precies op de Lindeboomsberg ligt. Desondanks markeert een pronte steen er nog altijd het hart van ons land en kreeg de plek vorig jaar zelfs een grondige opfrisbeurt.

Tekst loopt door onder de foto.

Beeld Van Doorn Flip

Lunteren heeft er werk van gemaakt. Bij het plaatselijke museum staan alle routes op een overzichtskaart. Daar begint ook een netwerk van knooppunten, dat bezoekers langs het royaal over de omgeving verspreide moois leidt. Om alles te kunnen zien stippel ik een kort fietsrondje uit dat me toestaat regelmatig af te stappen en te voet verder te gaan. Ik ben nauwelijks onderweg wanneer me de vraag bekruipt of Lunteren wel marketingpraat nodig heeft. Zo te zien wordt er in en rond het dorp heel wat vergaderd en geconfereerd en dat zal lang niet alleen vanwege de centrale ligging zijn. Zo liet een notaris zijn dorpsgenoten in 1912 het prachtige Luntersche Buurtbosch na, een weldadig wandelgebied dat meteen aan de dorpsrand grenst. Vanuit de sierlijke uitkijktoren de Koepel laat het bos zich 's zomers van boven bekijken. Een stalen pijlpunt aan de voet van de toren wijst naar Middelpunt, hemelsbreed 2100 meter noordelijker.

Een bospad verdwijnt in die richting tussen het langzaam vergelende groen. Onderweg verschijnen de eerste markeringen van een Klompenpad, wat bevestigt dat deze omgeving niet anders dan mooi kan zijn. Aangekomen op de Hessenweg laat ik het geasfalteerde fietspaadje links liggen. Ik kies voor het brede zandpad waarover al in de Gouden Eeuw handelaren voortploeterden op hun weg van Duitsland naar het rijke Amsterdam.

Tekst loopt door onder de foto.

Uitkijktoren De Koepel. Beeld Van Doorn Flip

NSB

Dat Lunteren mooi centraal ligt had Anton Mussert in 1936 al in de gaten. De NSB kocht een terrein op de flanken van de Goudsberg, waar de leider voor tienduizenden belangstellenden zijn 'hagespraken' hield. Dat terrein is nu een recreatiecentrum. Een kring van luxe boerderettes omvat een centraal veld vol stacaravans. Aan de nummerborden van de geparkeerde auto's te zien komen de meeste bewoners uit Polen. Achter hun plastic huisjes doemt een norse stenen wand op, de Muur van Mussert. Het is de ironie van de geschiedenis. Het volk dat misschien wel het zwaarst geleden heeft onder de nazi's, neemt nu de plek in die de NSB zich toegeëigend had.

Dan opent het bos zich. Op een slim punt is een klein uitzichtplatform neergezet, ik kan niet anders dan een kijkje nemen. Mijn blik stuitert de berg af, blijft even hangen in een maisveld en rolt dan verder de Gelderse Vallei in tot aan Barneveld. Naar het Middelpunt is het dan nog maar een klein eindje wandelen. Een pittig klimmetje voert naar de top waar cirkels van cortenstaal een soort arena vormen. Daarbinnen staat een lindeboom en liggen drie zwerfkeien, waarvan een is gesierd met de inscriptie 'Middelpunt van Nederland'. Een kijkkast naast de arena voorziet in tekst en uitleg. Milde misleiding is het, selectief winkelen in schappen vol geografische feiten. Zo is Terschelling aangemerkt als het meest noordwestelijke punt van Nederland, maar komt Bad Nieuweschans - het meest oostelijke - in de berekening niet voor. Duidelijk is wel dat Lunteren verschrikkelijk centraal ligt. En de mythe van het Middelpunt werkt. Een jong stel komt aanlopen, de jongen grapt dat ze volgens zijn berekeningen hier moeten zijn. Hij reageert verbaasd wanneer ik de illusie doorprik, maar haalt dan zijn schouders op. "Mooi is het hier wel." En hij heeft gelijk. Het Middelpunt is een verzinsel, maar wel een verrukkelijk verzinsel. Een heerlijk excuus om bezoekers naar een prachtig hoekje van Nederland te lokken.

Ik fiets verder naar de ijzertijdboerderij aan de rand van de Celtic Fields. Op herstelde raatakkers uit de prehistorie zijn oude gewassen ingezaaid. Ook daar wijst een stalen pijl naar het Middelpunt. Een eindje verder stap ik af en wandel het Wekeromse Zand op. In het stuifzand zie ik sporen van reeën. Terug fiets ik langs uitgebloeide heide. Wilde zwijnen hebben de bosbessen verorberd en kunnen zich nu tegoed gaan doen aan de eikels die overal vallen. Ik cirkel om het Middelpunt van Nederland heen. Of het daadwerkelijk het fysieke middelpunt van mijn route of zelfs van Nederland is, laat ik maar even in het midden.

Knooppunten

Startpunt voor wandelingen en fietstochten in de omgeving is het bezoekerscentrum Museum Lunteren. Daar bevindt zich het eerste knooppunt van een netwerk van wandelroutes. Het voor deze reportage gefietste rondje (23 km) doet een aantal van die wandelroutes aan. De start is bij het nabijgelegen station en volgt het fietsknooppuntennetwerk: 77-78-79-75-1-76-80-5-60-56-33-77

In het actieve museum, met momenteel een expositie over de prinsjesdaghoeden van Kamerleden, is een permanente tentoonstelling ingericht over de lange en woelige geschiedenis van de Goudsberg: middelpuntvannederland.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden