Review

Het lelijke jonge eendje was Andersen zelf

Wat hebben Nynke van Hichtums 'Oude bekenden' en 'Vijf sprookjes' van de Finse illustratrice Kaarina Kaila met elkaar gemeen? In de eerste plaats zijn het allebei sprookjesboeken, in de tweede plaats zijn ze geen van beide nieuw. Van Hichtums verzameling sprookjes werd voor het eerst uitgegeven in 1937; de vijf sprookjes van Andersen ('Duimelijntje', 'De kleine zeemeermin', 'Het lelijke jonge eendje', 'De wilde zwanen' en 'De nachtegaal'), geïllustreerd door Kaarina Kaila, verschenen de afgelopen jaren als afzonderlijke prentenboekuitgaves. Twee 'goude ouwen' dus, die toch aandacht verdienen.

ODILE JANSEN

Om te beginnen 'Oude bekenden', van de schrijfster Nynke van Hichtum, (pseud. van Sjoukje Bokma de Boer, 1860-1939). Sinds regisseur Pieter Verhoeff het moeilijke leven van de Friese domineesdochter, haar liefde voor literatuur en voor de socialistische voorman Pieter Jelles Troelstra vastlegde in de film 'Nynke' (2001), staan Van Hichtum en haar oeuvre weer opvallend in de belangstelling. Dat werd ook tijd, want Nynke van Hichtum was een van onze belangrijkste voorvechters van goede kinderliteratuur. Haar idealen bracht ze zelf in de praktijk met boeken als 'Afke's tiental' (1903), wat wel het eerste oorspronkelijke Nederlandse kinderboek wordt genoemd. De schrijfster vertaalde ook ('Winnie de Poeh'!) en stelde verhalenbundels samen. Bij die activiteiten liet ze zich leiden door de gedachte dat een goed kinderboek ook volwassenen plezier moet geven.

Volgens die gulden regel is ook 'Oude bekenden' samengesteld, waarin we inderdaad een aantal zeer vertrouwde sprookjes ontmoeten. De meesten zijn kinderkamerklassiekers afkomstig uit de grote verzameling van de gebroeders Grimm, zoals 'Sneeuwwitje', 'Roodkapje' en 'Repelsteeltje'. Daarnaast zijn enkele van Andersens beroemdste sprookjes vertegenwoordigd, waaronder 'De prinses op de erwt' en 'De nieuwe kleren van de keizer'.

Voor een boek uit 1937 zijn de verteltrant en de woordkeus verrassend modern. Van Hichtum heeft de meeste sprookjes duidelijk voor kinderen bewerkt, maar is daarbij niet op de hurken gaan zitten. Dat de sprookjes herverteld zijn, wordt vooral duidelijk doordat Van Hichtum de summiere beschrijvingen van wat er gebeurt, en wie wat doet verrijkt met allerlei toevoegingen. In 'Sneeuwwitje' bijvoorbeeld smijt de boze koningin een paar prachtige vazen kapot als ze ontdekt dat haar stiefdochtertje nog leeft. Verder, lezen we, 'at en dronk ze niet voordat ze een toverappel had gemaakt'.

Zulke aanvullingen verlevendigen de verhalen -dat is de meerwaarde van deze bundel. Maar hervertellen heeft ook zo zijn gevaren; Van Hichtum heeft de neiging verhalen die onlogisch in elkaar steken, recht te strijken. Verder valt op dat de vaag-religieuze ondertoon in de sprookjes van Ander sen is geretoucheerd. Wie sprookjes liever zo 'puur' mogelijk wil, zonder veel bewerking, kan daarom beter terecht bij een van de vele bestaande, vaak schitterend geïllustreerde uitgaves van de verzamelde sprookjes van de gebroeders Grimm, van Andersen of van Perrault. Maar met re cen tere bundels waarin bekende sprookjes zijn herverteld, zoals 'Grootmoeder, wat heb je grote oren' van Jacques Vriens, kan deze bundel de vergelijking goed doorstaan. Daarom is het zeker jammer dat het degelijk gebonden 'Oude bekenden' zoals dat heet 'verluchtigd' is met nogal teleurstellende illustraties van Jeska Verstegen. Haar werk, overwegend uitgevoerd in zachtrood, blauw en allerlei tinten beige en bruin, getuigt niet van veel fantasie en mooi zijn de meeste platen al helemaal niet.

Wél bijzonder zijn de stijlvolle aquarellen van Kaarina Kaila, die vijf Andersen-sprookjes sieren. Op de vele, vaak paginagrote, kleurrijke platen, uitgevoerd in zachte tinten, wordt een sprookjeswereld tot leven gebracht waar je zo in zou kunnen stappen. Het waterrijk bijvoorbeeld van de kleine zeemeermin die verliefd werd op een mensenprins. Of het holletje van de oude veldmuis waar Duimelijntje onderdak vindt. In fijne lijntjes zet Kaila de sprookjesfiguren en hun omgeving neer, elk personage wordt in deze tekeningen een persoonlijkheid.

Erg fraai zijn de illustraties bij 'Het lelijke jonge eendje', het beroemde sprookje waarin Andersen zijn eigen levenstragiek weergaf. Dit sprookje vertelt verhuld het verhaal over de geminachte, lelijke jongen van eenvoudige komaf, die op latere leeftijd een gevierd sprookjesschrijver werd. Kaila heeft niet, zoals gebruikelijk is bij dit sprookje, een zwanenjong getekend, maar een jongen met snavelmasker en vleugeltjes op de schouders van zijn jasje. Kom daar bij anderen maar eens om! Het is dus een aanwinst dat Kaila's Andersen-prentenboeken nu samen te vinden zijn in één band, nog beter toegankelijk dan eerst, voor kinderen én volwassenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden