Review

Het kwijnende lijntje dat nooit helemaal brak

,,Uiteraard hebben we ons na elf september afgevraagd of we dit boek -onder gewijzigde omstandigheden- nog ongewijzigd konden publiceren', schrijven Leonard Ornstein en Max van Weezel in hun inleiding van 'Op Heilige Grond, Achter de schermen van het vredesproces in het Midden-Oosten'. Hun antwoord was ja, waardoor het boek eindigt met een uitspraak van de Israëlische minister van buitenlandse zaken, Sjimon Peres, in juni 2001: ,,Vrede tussen Israëliërs en Palestijnen is nog steeds mogelijk, maar we zijn nu wel kostbare tijd aan het verspillen'.

Sindsdien wierpen niet alleen de aanslagen in de VS hun schaduw over het vredesproces, maar ook de steeds gewelddadiger intifada in de Palestijnse gebieden. Inmiddels is het maar de vraag of een vredesproces nog wel mogelijk is. En die vraag wordt in Ornsteins en Van Weezels boek niet beantwoord.

De twee journalisten van Vrij Nederland beginnen, na de inleiding waarin ze het vredesproces kort schetsen, lang, lang geleden, in het jaar 1993. In dat jaar erkende Israël de PLO als dé vertegenwoordiger van het Palestijnse volk, kwam het Oslo-akkoord tot stand, en schudden premier Rabin en de Palestijnse leider Arafat elkaar de hand. De auteurs zetten in korte hoofdstukken uiteen hoe deze wonderen de wereld in werden geholpen en wie in dat proces de hoofdrollen speelden.

Er waren al meer dan tien jaar informele gesprekken gaande tussen Israëliërs en Palestijnen. Al in 1982 schudde, als eerste Israëliër, Uri Avneri de hand van PLO-leider Arafat, in een tijd dat zulke contacten met de vijand nog verboden waren. Duidelijk wordt dat het Oslo-akkoord vele vaders heeft. De schrijvers noemen onder meer de socialistische politicus Jossi Beilin en de Israëlische hoogleraar Hirschfeld. Maar Sjimon Peres bestrijdt hun aanspraken: ,,Ik ben de architect van Oslo geweest en Jossi was mijn onderaannemer', protesteert hij.

Het boek is een bundeling van afzonderlijke artikelen, die elk apart gelezen kunnen worden. Dat maakt het moeilijk verbanden te leggen. De gekozen vorm zorgt er ook voor dat pas helemaal achterin door Sjimon Peres onthuld wordt dat er soms op wel vier of vijf plaatsen tegelijk met de Palestijnen werd gesproken. Zo achterin lijkt die wetenschap op mosterd na de maaltijd: in de voorafgaande hoofdstukken komen maar een paar, veelal niet gelijktijdige sporen aan bod.

Gezien het enthousiasme van de verschillende onderhandelaars (,,Gisteren hebben we over een onafhankelijke Palestijnse munt gesproken. Wie had dat een jaar geleden kunnen dromen?') dringt de vraag zich op, hoe het met het vredesproces uiteindelijk toch zo verschrikkelijk fout kon gaan. Onderhandelaar professor Kleinman zegt, na het bloedbad in de moskee van Hebron in 1994: ,,Elke keer dacht je: dit was het dan. Nu wordt het hele vredesproces opgeblazen. Maar wonder boven wonder bleven we dan toch met elkaar aan de praat. Het lijntje brak nooit echt.'

Sjimon Peres zegt dat het Oslo-akkoord op zich deugde. ,,Het probleem is dat het nooit is uitgevoerd', zegt hij. ,,Het drama is dat mijn ene opvolger (Netanjahoe - red.) zich in slow motion bewoog en de ander (Barak - red.) voor een high speed-aanpak koos. Beide benaderingen waren verkeerd' en niet in lijn met het vredesakkoord.

Hanan Asjrawi, een van de weinige Palestijnen die aan het woord komen, heeft alle geloof in vrede verloren. Ze wijst Israël aan als de schuldige. Israël is steeds doorgegaan met de bouw van nederzettingen, zegt ze. ,,Ze confisqueren ons land. Hun houding is: we zullen een vredesakkoord afdwingen. Met machtsvertoon, dreigementen en intimidatie. (..) Ze voelen zich superieur ten opzichte van de Palestijnen.'

Ornstein en Van Weezel stellen daar tegenover: ,,Veel Israëliërs hebben het gevoel: de hele wereld is toch tegen de Joden, met de tegenpartij valt niet te onderhandelen, als je wilt overleven moet je sterk staan.' Het tweetal noemt 'gebrek aan respect' de kern van het probleem: de twee volken verhouden zich tot elkaar 'als vreemdelingen in Jeruzalem'.

Toch pleiten ze ervoor het vredesproces nieuw leven in te blazen: ,,Meer dan ooit hebben de Israëliërs belang bij een alliantie met de gematigden binnen de Arabische wereld. De oprichting van een onafhankelijke Palestijnse staat en de ontmanteling van het leeuwendeel van de Joodse nederzettingen is daarvoor een conditio sine qua non.'

Voor wie het proces de afgelopen negen jaar niet goed heeft gevolgd een informatief boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden