ColumnRosita Steenbeek

Het is tijd voor moderne heldinnen

Hakken van vijftig in het zwart geklede vrouwen doen de loopplank dreunen. Het koor houdt halt op het podium voor de dom van Spoleto die goud kleurt in het laatste licht van de zon. Op het als een tribune omhooglopende plein zijn we in afwachting van drie mythische vrouwen: Dido, Phaedra en Ariadne. Ze worden vertolkt door één actrice die wervelend opkomt in shocking pink. Ruim tweeduizend jaar geleden kregen ze stem door Ovidius, die namens hen brieven schreef aan hun verre geliefde.

Er zijn vrijwel geen teksten van vrouwen zelf vanuit de Oudheid tot ons gekomen. Sappho is een eenzame ster. Minder bekend zijn andere Griekse dichteressen als Corinna, Nossis, Anyte, de Romeinse Sulpicia. Wanneer een vrouw over iets anders schreef dan over de liefde, kreeg ze het etiket ‘mannelijk’ en menige tekst van een vrouw zal onder de naam van een man hebben voortgeleefd. Mannen voerden oorlog, stichtten rijken, heersten, hakten beelden uit marmer, schreven geschiedenis. Voor hen was de liefde een extraatje, voor ­vrouwen levensvervulling. Als die verdween, waren ze verloren.

Theseus, Theseus! Heel de omgeving is een echo van jouw naam!

Vanavond krijgen de vrouwen vrij baan. De stem van de actrice wordt afgewisseld met het gezang van het koor, gedirigeerd door een vrouw. Componiste Silvia Cola­santi zette de Latijnse verzen op muziek.

“Valsaard, elk roofdier is milder dan jij!”, klinkt de wanhoopskreet van Ariadne, als ze ziet dat Theseus stiekem wegvaart, nadat ze hem heeft gered uit het labyrint. “Wanneer je ­vertelt over je heldendaad, zeg dan ook hoe eenzaam ik hier achterbleef!” Het koor zingt, hartverscheurend. De vertaling van het ­Latijn staat op een scherm, de maan erboven. “Theseus, Theseus! Heel de omgeving is een echo van jouw naam!” Ze smeekt hem terug te keren en mocht ze dood zijn dan kan hij haar begraven.

Ook Phaedra’s leven heeft geen zin meer wanneer stiefzoon Hippolytus haar liefde niet beantwoordt. “Bij deze bede voeg ik mijn tranen”, klinkt het voordat ze zich verhangt.

Dido grijpt naar het wapen dat ze ontving van haar held Aeneas, die ze ondanks zijn beloftes het ruime sop ziet kiezen. “Ik klaag om zijn verraad, maar elke klacht verergert mijn verlangen.” De Carthaagse koningin wenst dat hij ziet hoe ze hem schrijft, het zwaard uit Troje op schoot, nat van tranen, weldra druipend van het bloed.

Onlangs verscheen een nieuwe Nederlandse vertaling van de Heldinnenbrieven. In Italië zag een moderne versie het licht. Daarin verplaatsen Italiaanse schrijfsters zich in deze mythische vrouwen die nu niet meer louter voor de liefde leven. Zo is Penelope niet langer de lijdzame echtgenote die haar leven lang wacht op de terugkeer van haar man, maar heeft ze zelf dingen te doen. De aanhef van haar brief luidt dan ook: “Ciao Odysseus, ik vertrek”.

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden