TaalPeter-Arno Coppen

Het is te gevaarlijk om u buiten te begeven

Het is te gevaarlijk om naar de winkel te gaan.’ Deze zin – of een zin van soortgelijke strekking – hebt u vast de afgelopen weken weleens gehoord. Maar wat is daarin het onderwerp van de beknopte bijzin ‘om naar de winkel te gaan’?

Beknopte bijzinnen hebben geen zichtbaar onderwerp, maar het is altijd noodzakelijk om er een bij te denken. Dus wie dreigt er in die zin naar de winkel te gaan? Het antwoord is: dat hangt ervan af.

Als u met uw jas in de hand aan de deur staat en u spreekt de zin peinzend voor u uit, dan is duidelijk dat uzelf het onderwerp van die bijzin bent. Als u net uw partner hebt verzocht naar de winkel te gaan is duidelijk dat uw partner het verzwegen onderwerp is. En als de ­minister-president de zin in een van zijn toespraken vermeldt, dan is het onderwerp iets als ‘iedereen op dit moment in dit land’.

Als u onzeker bent over het bedoelde onderwerp, vervang dan in gedachten het werkwoord door een wederkerend werkwoord (een werkwoord waar ‘zich’ bij hoort). Dan krijg je ‘Het is te gevaarlijk om me op straat te begeven’, ‘… om je op straat te begeven’ of ‘… om zich op straat te begeven’.

Taalkundig kiest de ­beknopte bijzin hier de meest prominente ­kandidaat voor het onderwerp, de kandidaat die in het gesprek (of in de tekst) op dat moment het meest op de voorgrond staat.

In schoolgrammatica’s lees je nogal eens dat het onderwerp van de beknopte bijzin altijd gelijk moet zijn aan het onderwerp in de hoofdzin, maar dat is hier natuurlijk ­onzin. Het onderwerp van de hoofdzin is nota bene de beknopte bijzin zelf (met voorlopig onderwerp ‘het’).

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden