TaalPeter-Arno Coppen

Het is onmogelijk dat iemand dit niet interessant vindt

Taal is waarschijnlijk het belangrijkste verschijnsel dat er bestaat, alleen al omdat je het nodig hebt om het over alle andere verschijnselen te hebben. Taal is ook een interessant en veelzijdig verschijnsel, dat je vanuit allerlei perspectieven kunt bekijken. Zelfs als je een verstokte wiskundige bent, is er aan taal een heleboel te beleven.

Neem nou de tegenstelling tussen ‘mogelijk’ en ‘noodzakelijk’. Daarvan kun je opmerken dat het twee uiteinden van dezelfde schaal zijn. Iets kan nog net mogelijk zijn, of een beetje meer mogelijk, en dan wordt het waarschijnlijk en steeds waarschijnlijker, en ten slotte wordt het noodzakelijk. Mogelijk en noodzakelijkheid zijn zo tegengestelde extreme waarden van waarschijnlijkheid.

Het interessante van deze tegenstelling is dat er een formule bij hoort. Als je zegt dat iets niet noodzakelijk niet het geval is, dan is dat hetzelfde als wanneer je zegt dat het mogelijk is. En als het niet mogelijk is dat iets niet het geval is, dan is het noodzakelijk. Dat lijkt wel een wiskundige gelijkheid.

Deze formule gaat lang niet voor alle tegenstellingen op. Neem goed en fout. Dat zijn twee extremen op een beoordelingsschaal. Maar als het niet goed is dat het niet regent, dan is het dus juist goed dat het regent, en niet fout. En als het niet fout is als het niet regent, is het eerder fout als het ­regent dan goed.

Wat is de achtergrond van die formule? Waarom gaat hij wel op bij mogelijk en noodzakelijk, maar niet bij goed en fout? Wat maakt die tegenstellingen verschillend? De antwoorden bewaar ik graag voor de volgende aflevering van deze ­rubriek.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden