null Beeld

Jubileum

Het geheim van Baantjer? ‘Het is cosy crime’, zegt schrijver Peter Römer. ‘Een sprookje’

Lezers blijven smullen van de beroemde Baantjer-detectives met rechercheur De Cock. Deze week verscheen deel negentig. Schrijver Peter Römer over het geheim van de formule die zelfs in het Guinness Recordboek staat.

Sander Becker

In het Paleis op de Dam is een lijk gevonden. Rechercheur De Cock, met ceeooceekaa, stormt er meteen op af. Ter plaatse treft hij een bloedende jonkheer aan die met messteken om het leven is gebracht. Wie, o wie heeft dit gedaan? De Cock moet het zaakje in 150 pagina’s zien op te lossen, samen met zijn assistent Vledder.

Ziedaar de plot van De Cock en moord op stand, het zojuist verschenen negentigste deel uit de populaire Baantjer-reeks. Appie Baantjer (1923-2010), schrijver en oud-politieagent, bedacht de boekenserie in 1964. Zeventig afleveringen lang wist hij het publiek aan zich te binden. De lezers zijn gebleven toen schrijver Peter Römer in 2012 het stokje overnam. Twintig delen heeft Römer al toegevoegd, en nog steeds wordt de detective verslonden, niet alleen door fans van het eerste uur, maar ook door jonge lezers.

Dankzij het onafgebroken succes heeft Baantjer een plek veroverd in de nieuwste editie van het Guinness Recordboek. Het blijkt wereldwijd de langstlopende detective met dezelfde hoofdpersoon. Zelfs de iconische Sherlock Holmes kan niet tippen aan De Cock.

Peter Römer. Beeld Judith Jockel
Peter Römer.Beeld Judith Jockel

Hoe valt de populariteit van de oer-Hollandse detective – tussen 1995 en 2006 ook op tv te zien – te verklaren? Wat is kortom het geheime recept van een echte Baantjer?

‘Ik leg gewoon een lijk neer’

De geestelijk vader was er zelf nuchter over. Eigenlijk deed hij maar wat, zei hij in 2003 in Trouw. “Ik leg gewoon ergens een lijk neer en dan zie ik wel.” Ondertussen putte hij volop uit zijn lange beroepservaring, opgedaan in het voormalige politiebureau in de Warmoesstraat in Amsterdam. Een flinke snuf fantasie erbij, en klaar.

Zijn opvolger Peter Römer heeft geen politie-ervaring, maar produceerde wel jarenlang de tv-serie Baantjer, waarin zijn vader Piet Römer de hoofdrol speelde. Peter Römer was daardoor volkomen vertrouwd met de karakters tegen de tijd dat hij zelf nieuwe Baantjers ging schrijven, eerst als tv-script, en al snel ook in boekvorm.

Niet vloeken, geen wapen dragen en niet vreemdgaan

Het geheim achter het succes zit volgens Römer voor een groot deel in het innemende personage De Cock, een vriendelijke, goedmoedige brombeer die je als lezer meteen in je armen sluit. “Toen we met de tv-serie begonnen, zei Appie Baantjer tegen me: ‘Er zijn drie dingen die De Cock absoluut nooit mag doen. Hij mag niet vloeken, geen wapen dragen en niet vreemdgaan.’ Baantjer heeft met De Cock eigenlijk een verbeterde versie van zichzelf neergezet.”

Toch is De Cock allesbehalve een brave hendrik. Op professioneel vlak kleurt hij juist vaak buiten de lijntjes. De rechercheur heeft een broertje dood aan protocol en slaat dwingend advies van superieuren maar wat graag in de wind. “Hij volgt zijn eigen weg”, vat Römer samen. “Ook dat maakt hem sympathiek.”

Groot rechtvaardigheidsgevoel

Daarnaast heeft de speurder een groot rechtvaardigheidsgevoel. Hij wil niet eens zozeer weten wíe de moord heeft gepleegd, maar vooral waaróm iemand het heeft gedaan. De menselijke maat, daar draait het om.

Daarom wordt een echte Baantjer ook nooit gruwelijk of eng. In Scandinavische misdaadromans willen de botsplinters je nog wel eens om de oren vliegen, weet Römer. Maar Baantjer valt volgens hem onder de ‘cosy crime’: gezellige misdaad. Het verhaal blijft alledaags en dicht bij huis. “Baantjer leert de lezers dat ze banger zouden moeten zijn voor degene ín hun bed dan voor degene ónder hun bed.”

Geromantiseerd Amsterdam

Alle boeken spelen zich af in een geromantiseerd Amsterdam, waar de sfeer ondanks de moorden prettig en ontspannen blijft. Appie Baantjer koos daar al voor, en Römer heeft het zo gelaten. “Baantjer is een sprookje, ook in mijn versie”, verklaart hij. “Het Amsterdam dat ik schets, bestaat eigenlijk niet. Het is een decor waar mensen graag even in vertoeven, als afleiding voor de harde wereld waarin we leven.”

Römer heeft zich wel enigszins losgemaakt van de nostalgie uit de vroegere afleveringen. Waar het bij Appie Baantjer bijvoorbeeld altijd knotsgezellig was tussen de blonde hoertjes op de Wallen, laat Römer best af en toe doorschemeren dat niet alles even fijn is in de prostitutie. Maar actuele kwesties als corona, polarisatie en wokisme houdt hij bewust buiten zijn werk. “Het moet een sprookje blijven. Ik heb ook maar 150 pagina’s en daar moet ik het hele circus in optuigen. Dat biedt weinig ruimte voor actualiteit of psychologisering.”

Snel gedateerd

Daar komt bij dat al zijn boeken constant worden herdrukt. Met verwijzingen naar de actualiteit zouden ze snel gedateerd raken. Ook daarom waagt Römer zich niet aan de hypes van het moment. Hij beperkt zich liever tot grotere lijnen, zoals de toegenomen agressie en drukte in Amsterdam. Zijn nieuwste boek, deel 91 dat hij net heeft afgerond, gaat overigens wel over iets recents: matchfixing. Bij wijze van uitzondering.

Stilistisch heeft Römer de detective iets gemoderniseerd. “Appie Baantjer herhaalde wel héél erg veel”, zegt hij. “Hij gebruikte soms ook wat archaïsche, omslachtige taal. Dat heb ik meer naar deze tijd getrokken. Verder sprak hij advocaten altijd aan met ‘meester’. Heel ouderwets, dat krijg ik echt m’n bek niet uit.”

Wat wel is gebleven, zijn de traditionele vaste elementen. Een Baantjer begint altijd met de vondst van een lijk; onder het genot van een cognacje in het café van Smalle Lowietje valt bij De Cock vervolgens het kwartje; en uiteindelijk doet hij de hele ontknoping uit de doeken aan mevrouw De Cock.

Woedende commissaris Buitendam

Vaste prik in elke aflevering is ook dat de rechercheur het politiebureau wordt uitgestuurd door een woedende commissaris Buitendam. ‘Eruit, De Cock!’, klinkt het dan. “Dit soort vaste elementen geven de lezer een vertrouwd gevoel”, zegt Römer. “Ik heb Baantjer een keer in het theater gespeeld. Ik was de commissaris. Elke avond als ik de zin ‘Eruit, De Cock!’ uitsprak, brak het publiek de zaal af. Zo geestig vonden ze het.”

Mentaal is Römer inmiddels hard op weg naar aflevering honderd. Tien jaar geleden had hij nooit kunnen vermoeden dat hij zoveel Baantjers zou schrijven. Te meer omdat Appie Baantjer eigenlijk niet wilde dat iemand de serie na zijn dood zou voortzetten; De Cock was zíjn creatie, daar moest een ander niet mee aan de haal gaan.

Maar Römer vindt de voortzetting van Baantjer heel goed verdedigbaar. “Ik zou nu tegen Appie willen zeggen: ‘Goede vriend, luister. De Grote Drie van de Nederlandse literatuur – Reve, Hermans en Mulisch – werden een paar jaar na hun dood al nauwelijks meer gelezen. Jíj staat nog elk jaar twee keer in de top60-bestsellerlijst. Je creatie leeft voort in je boeken. Daar mag je best een beetje trots op zijn.’”

Schrijfwedstrijd: welke lezer voltooit Baantjers Unvollendete?

Tien jaar na zijn dood is op de computer van schrijver Appie Baantjer een onvoltooid deel van zijn beroemde detectivereeks teruggevonden. Dit 71ste deel, waarin rechercheur De Cock filosofeert over zijn naderende pensioen, was mogelijk bedoeld als definitief slot van de serie. Het is grotendeels onvoltooid gebleven. De Cock en moord als verlossing heet het. Het begint met een lijk dat wordt gevonden op het Stenen Hoofd, een havengebied. Uitgeverij De Fontein heeft het korte werk alsnog gedrukt en als extraatje toegevoegd aan jubileumdeel 90, deze week verschenen. Lezers mogen het verhaal afmaken en hun creatie insturen. De beste inzender ontvangt een gedrukt exemplaar van zijn eigen Baantjer.

Lees ook:

Appie Baantjer: “Ik leg gewoon ergens een lijk neer”

Schrijver en oud-rechercheur Appie Baantjer schepte nooit op over zijn succesvolle detectives. Hij deed eigenlijk maar wat, zei hij ooit. ‘Ik leg gewoon ergens een lijk neer en dan zie ik wel’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden