Review

Het fotoalbum van Zippy Orlin

Cecelia Zippy Orlin was een vrijwilligster met historisch besef. Ze maakte er geen woorden aan vuil, maar ze moet een goed gevoel hebben gehad voor de historische waarde van de foto's die ze in het kamp Bergen-Belsen verzamelde. Foto's van joodse vluchtelingen. Displaced Persons, die na de oorlog geen plek en geen familie hadden om naar toe te gaan. Wezen die na de oorlog in Bergen-Belsen moesten aansterken, met sport en spel leerden de verschrikkingen te vergeten. Ze konden er dromen van een nieuwe toekomst in Palestina.

De joodse Zippy Orlin kende de naziterreur alleen van horen zeggen. Ze was in 1922 geboren in Litouwen, maar groeide op in Zuid-Afrika. Daar vroeg de joodse hulpverleningsorganisatie America Jewish Joint Distribution Committee haar als vrijwilligster om de duizenden joodse overlevenden in Duitsland te helpen. Zippy was secretaresse en had geen ervaring in hulpverlening. Maar door haar afkomst beheerste ze het Oost-Europese jiddisch en dat was een groot voordeel bij de omgang met voornamelijk Oost-Europese ontheemden.

Zippy's broer Chaim Orlin bracht in 1986 het 15 kilo zware fotoalbum met 1117 foto's naar het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, het huidige Niod. De amateurkiekjes bleken van onschatbare waarde, want het instituut aan de Herengracht had geen enkel beeld van het naoorlogse opvangkamp. Toen de mensen van het archief navraag wilden doen naar de foto's, bleek Chaim al overleden en begon een lange zoektocht naar de oorsprong van het album.

Zippy zelf was al in 1980 gestorven. Ze had wel bijschriften gemaakt en ook op de achterzijde van de foto's stond soms wat informatie, maar er bleef veel te vragen over. Jarenlang zijn kopieën van de foto's de wereld over gegaan met verzoeken om informatie. Op plaatsen waar veel joden samenkomen, hebben de foto's ter inzage gelegen en herkenden mensen soms ouders, broers of zussen.

Het intensieve en langdurige onderzoek heeft nu tot een fotoboek geleid, dat gisteren is verschenen. Maar nog steeds hopen de samenstellers van het boek, René Kok en Erik Somers van het Niod, dat ook het boek weer nieuwe gegevens zal opleveren over het opvangkamp.

Het naoorlogse leven in Bergen-Belsen moet bruisend zijn geweest. Er werd gevoetbald, er werden theatervoorstellingen gehouden. Het was een smeltkroes van duizenden jeugdige joden met uiteenlopende leefgewoonten en denkbeelden. Vooral Polen en Hongaren. De blik was op de toekomst gericht. Ze steunden het zionisme en leerden Hebreeuws. De drang een gezin te stichten was groot. Per dag werden gemiddeld twintig huwelijken gesloten en in de vijf jaar van zijn bestaan werden meer dan tweeduizend kinderen geboren.

Alleen de omgang met de Engelsen, die verantwoordelijk waren voor de opvang leverde veel spanningen op. De Britten gaven slechts sporadisch uitreisvisa af om naar Palestina te reizen. Bij de mislukte emigratie op het schip Exodus in 1947 moeten vele vluchtelingen uit Bergen-Belsen hebben gezeten. Ook van die dramatische terugkeer in Duitsland heeft Zippy foto's verzameld, gekregen van een professionele persfotografe Litzman. In die bijschriften klinkt bij hoge uitzondering verontwaardiging door. Zippy spreekt van een 'terugkeer naar de hel.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden