Het enige indrukwekkende aan Museum Nieuw Land in Lelystad is de gevel

Museum Nieuw Land in Lelystad Beeld RV

Museum Nieuw Land in Lelystad vertelt het verhaal van de inpoldering van de voormalige Zuiderzee. Dat verhaal is zeer de moeite waard, het museum niet.

Lelystad heeft geen aansprekend imago, maar de polderstad - die dit jaar een halve eeuw bestaat - blijkt een alleszins plezierig woonoord met tussen de overwegend typisch Hollandse bebouwing (rijtjeshuizen) volop ruimte en brede groene dreven. Daarboven koepelt een eindeloze hemel, die vandaag van over een bijna lichtgevend IJsselmeer zware wolken vol regen aanvoert. Al kan het centrum een facelift gebruiken, het stadhuisplein oogt niet ongezellig en biedt in ieder geval overdag genoeg vertier. Geen slechte plek om te leven. Naamgever Cornelis Lely (1854-1929) zou er trots op zijn geweest.

Dat begint ook in de rest van Nederland door te dringen. De lang verguisde stad lijkt bezig aan een bescheiden revival: na jaren van krimp stijgt het aantal inwoners weer. De nieuwkomers worden getrokken door de rust, de ruimte, het altijd nabije water én de (nog) betaalbare woningen. Naarmate in de Randstad de huizenprijzen tot krankzinnige hoogte stijgen, komt Lelystad in de beleving van woningzoekenden steeds dichterbij te liggen.

Hoeveel van die nieuwkomers zullen zich realiseren dat ze wonen op wat ooit de bodem was van een bij tijd en wijle behoorlijk woeste watermassa? De strijd tegen de zee zit in het Nederlands collectief geheugen, maar echt beseffen dat je huis, je straat, je stad op een ingepolderde zeebodem is gebouwd, vraagt verbeeldingskracht.

Dé plek die die verbeeldingskracht zou moeten stimuleren, is museum Nieuw Land, uiteraard in Lelystad. Op zijn website trekt het museum een grote broek aan en ronkt: ‘Nieuw Land wil bezoekers actief verleiden om met andere ogen naar Flevoland te kijken’. Dat belooft veel.

Verwachtingen

De gevel van Nieuw Land oogt groots, het hippe voorplein wekt verwachtingen, de uit de polderbodem gepulkte motor van een neergestorte bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog prikkelt. Maar eenmaal binnen doet het museum gedateerd - om niet te zeggen: oubollig - aan. Hoe vriendelijk en gastvrij de medewerkers ook, Nieuw Land sprankelt voor geen meter met die opstellingen uit de jaren zeventig en het bijna volledig ontbreken van moderne, interactieve presentaties. En waarom is het overal zo donker? Bespaart Nieuw Land op de elektriciteitsrekening door op rustige dagen als vandaag - er zijn drie andere bezoekers - de lichten uit te schakelen?

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Best aardig, dat introductiefilmpje over de droom van Lely om de Zuiderzee af te sluiten en droog te leggen. Maar dat af en toe ventilatoren gaan draaien om storm te suggereren doet knullig aan. Zo is het hele museum een toonzaal van goede bedoelingen.

Jammer, want Nieuw Land heeft wel degelijk een prachtig verhaal te vertellen: het epos van de eeuwige Nederlandse strijd tegen en de overwinning op het water. Het afsluiten, droogleggen en bewoonbaar maken van een binnenzee is een prestatie van formaat waar Nederlanders zelf graag luchtigjes over doen, maar die buitenlanders - terecht - blijft verbazen.

Een halve eeuw vóór er sprake was van de Deltawerken - ook een grootse prestatie - was het plan van de ingenieur en politicus Cornelis Lely om de Zuiderzee in te tomen, iets wat de wereld niet eerder had gezien. Pure noodzaak, want de ‘waterwolf’ vrat langzaam maar zeker het kustgebied van de binnenzee op, waardoor op den duur zelfs steden als Utrecht en Amersfoort bedreigd zouden worden.

Weerstand

Toch was er veel weerstand tegen de plannen. Vanwege de hoge kosten, berekend op 190 miljoen gulden (circa 86 miljoen euro) en omdat de Zuiderzeevissers hun broodwinning bedreigd zagen door inpoldering. Maar Lely greep als minister van waterstaat het momentum toen in 1916 doden vielen bij een grote overstroming en loodste in 1918 zijn Zuiderzeewet door het parlement. De wet werd pas in 2005 ingetrokken, nadat twee jaar eerder duidelijk was geworden dat de beoogde polder Markerwaard er niet zou komen. Lely was, zo maakt het museum ietwat moeizaam duidelijk, een visionair, die ver over zijn graf heen regeerde in het besef dat hij zelf nooit zou meemaken hoe zijn plannen Nederland zouden veranderen.

De afsluiting en inpoldering van het IJsselmeer is óók het verhaal van tienduizenden anonieme arbeiders die letterlijk met hun poten in de modder de vier Zuiderzeepolders (Wieringermeer, Noordoostpolder, Oostelijk Flevoland en Zuidelijk Flevoland) handmatig vormgaven. Foto’s tonen groepjes polderjongens met de schep in de hand of in een eenvoudige keet verzameld rond een tafel. Een hard en eentonig leven, waarvan in Lelystad nog iets te zien is; wie vanuit het museum de Oostvaardersdijk volgt richting Almere, komt vanzelf bij het voormalig werkeiland waar nog altijd de huisjes staan waarin de arbeiders destijds woonden. In 2007 zijn ze gerestaureerd - het is het oudste, en wellicht het charmantste buurtje van Lelystad.

De vette polderklei bleek, eenmaal drooggelegd, een archeologische schatkist van jewelste. Flevoland is met 430 scheepswrakken het grootste scheepskerkhof ter wereld. In die wrakken zijn ruim 40.000 voorwerpen gevonden, waarvan een deel - kanonnen, wapens, aardewerk, munten, gereedschappen en gebruiksvoorwerpen - te zien is in de tijdelijke expositie ‘Gezonken Schatten’. Aan de hand van vondsten wordt de geschiedenis van een in 1787 gezonken tjalk onthuld.

Geschiedenis

De geschiedenis van Flevoland gaat ver terug. Duizenden jaren geleden was de Zuiderzee nog grotendeels land - klimaatverandering en zeespiegelstijging zijn niet van vandaag of gisteren - dat spaarzaam werd bewoond door mensen. Bij Swifterbant zijn na de drooglegging hun overblijfselen gevonden. Zoals in 2010 het grotendeels ongeschonden graf van een vrouw die daar ongeveer 7000 jaar geleden werd begraven en die de naam Michelle kreeg.

Op de eerste verdieping van het museum is een deelexpositie gewijd aan de archeologische vondsten bij Swifterbant. De mottige expositie is de zoveelste gemiste kans van museum Nieuw Land om het verhaal van de IJsselmeerpolders over het voetlicht te brengen op een manier die recht doet aan de grootsheid ervan. Jammer hoor.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Lelystad Beeld TROUW

Info

Museum Nieuw Land is doordeweeks geopend van 10 tot 17 uur en in het weekeinde van 11.30 tot 17.30 uur. Een kaartje voor het museum biedt ook toegang tot het nagebouwde 17de-eeuwse koopvaardijschip de Batavia, dat vlak bij het museum ligt afgemeerd, en de Bataviawerf. Horeca is er in het museum zelf niet, maar in de directe omgeving zijn diverse horecavoorzieningen.

Museum Nieuw Land ligt aan de Oostvaardersdijk 113 in Lelystad. Maar dat adres kent de TomTom niet en ook is de bewegwijzering beroerd. Dus kun je het beste de zeer goed aangegeven route naar het naastgelegen outletcenter Batavia Stad volgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden