null Beeld
Beeld

BoekrecensieRoman

‘Het eiland van Arturo’ is een Freudiaans drama in een Felliniaans decor

In Het eiland van Arturo, een prachtig en tijdloos meesterwerk, peilt Elsa Morante de pijn van een opgroeiende jongen.

Niet zonder reden klinkt Elena Ferrante als Elsa Morante: het beroemde pseudoniem is namelijk ook een hommage aan Morantes ‘niet te overtreffen’ boeken. Van deze Elsa Morante is nu een bekroonde roman vertaald.

Met Het eiland van Arturo won Morante als eerste vrouw in 1957 Italië’s prestigieuze Premio Strega. Het is een prachtig geschreven, tijdloos meesterwerk, een mengeling van Bildungsroman, Freudiaanse familieroman, sprookje, opera, antieke tragedie, magisch realisme, allegorie, en nog zoveel meer. Morante neemt haar lezers mee terug naar dat onbegrijpelijke, meeslepende en authentieke universum van kinderjaren en adolescentie, en dompelt ze onder in een gevoelswereld die maar al te vaak vervaagt en verdwijnt met de volwassenheid.

Arturo’s eiland is het paradijselijke Procida in de golf van Napels, een idyllisch decor om in op te groeien. Arturo is hopeloos verliefd op zijn moeder, ook al is zij bij zijn geboorte gestorven en bezit hij van haar maar één foto. Springlevend daarentegen is Wilhelm Gerace, zijn mooie, stoere Duits-Italiaanse vader. Hij is het middelpunt van Arturo’s universum, maar deze vrijbuiter is voortdurend op reis en bemoeit zich amper met Arturo. De jongen wil niets liever dan zijn vaders liefde en bewondering winnen, maar: “De zee is een onverschillige heerlijkheid, net als Hij.” Toch is Arturo met heel zijn wezen de ‘zoon van WG’, overtuigd dat hij eens samen met hem de wereld zal afreizen.

Elsa Morante Beeld
Elsa Morante

De eerste scheur in deze gelukzalige toekomstdroom is de dag waarop Wilhelm thuiskomt in gezelschap van Nunziata, zijn nieuwe jonge bruidje. Arturo wordt overweldigd door onbegrip, woede en jaloezie. Na de geboorte van zijn halfbroertje Carmine, die ook nog eens zijn vaders schoonheid heeft geërfd en die voortdurend wordt vertroeteld en overladen met kusjes door Nunziata, voelt Arturo meer dan ooit waarnaar hijzelf altijd heeft gesmacht.

De haat voor stiefmoeder Nunziata slaat om in een wanhopige verliefdheid. Arturo’s eerste echte kus krijgt onvermijdelijk een dubbele lading: “Ik had het idee dat je nooit het ware geluk van kussen kon leren kennen als je de eerste, de meest lieflijke en hemelse nooit had gehad: die van je moeder. Dus om een beetje troost en rust te vinden stelde ik me in gedachten de scène voor van een moeder die haar kind met bijna goddelijke genegenheid kust. En dat kind was ik.”

Het is niet alleen smullen van Morantes – buitengewoon mooi vertaalde – stijl en vertelkunst, maar ook van haar vaak onvergetelijke personages. Naast Wilhelm Gerace en zijn misogyne vrienden zouden de o zo naïeve Nunziata én haar vechtlustige volkse moeder Violante niet misstaan in een film van Fellini. Wanneer deze Napolitaanse op oorlogspad gaat om haar dochter te redden uit de klauwen van die schooierige echtgenoot, ontvouwt ze haar visie op het huwelijk. Een vrouw heeft recht op complimentjes en liefkozingen, die zelfs ‘de klappen van de man als oosterse parels’ maken, maar wee de echtgenoot die ‘niet zulke suiker in de koffie doet’! Een echtgenote is geen prostituee ‘waar je alleen even voor die twee minuten bovenop duikt, waarna je je omdraait en de groeten’.

Uiteindelijk komt die zwarte dag dat Arturo Wilhelms ware aard ontdekt, wanneer hij ziet hoe zijn held als een schoothondje een mooie jonge Romeinse crimineel achterna loopt die hem minachtend behandelt. Zo komt de ‘echte’ wereld de roman binnen. En verlaat Arturo voor altijd zijn paradijs.

null Beeld

Elsa Morante
Het eiland van Arturo
Vert. Manon Smits.
Wereldbibliotheek; 352 blz. € 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden