Review

Het eigen handelen bepaalt het lot

Jerzy Andrzejewski: As en diamant. Vertaald door W. A. Mayer. In de Knipscheer, Amsterdam; 400 blz. - f39,50.

Het boek speelt in Polen in 1945, juist op het moment dat de Duitse capitulatie definitief is. De twee belangrijkste karakters zijn rechter Kossecki, die zich tijdens de oorlog als kampgevangene ten koste van anderen in leven hield. Zijn tegenvoeter is Szczuka, secretaris van de communistische partij, medegevangene en slachtoffer van Kossecki. Andrzejewski laat zien met welke morele dilemma's die twee kampen. Kossecki die zich probeert vrij te pleiten door de schuld buiten zichzelf te leggen: “Men kiest immers zijn eigen tijd niet.” Szczuka daarentegen wil de tijd naar zijn strakke ideologische normen modelleren in een politieke uiterst instabiele situatie. De twee personages staan model voor de opbouw van het nieuwe Polen, een land dat worstelt met een recent oorlogsverleden.

Vele personages passeren de revue: van adellieden tot jonge fascisten. De meest tragische daarvan is Matsjek, een ex-soldaat van het verzetsleger dat vanuit Londen werd gedirigeerd (de houding van het nieuwe communistische regime tegenover de Londense leiding was ronduit vijandig). Hij wil zijn moordlustige verleden afzweren en een nieuw leven beginnen, maar trouw aan zijn makkers die voor de strijd het leven lieten en aan zijn superieuren, besluit hij nog eenmaal een bevel op te volgen.

Het is intrigerend hoe Andrzejewski bij elk van zijn personages steeds opnieuw laat zien hoe uiteindelijk zijn eigen handelen - ongeacht het tijdperk waarin hij of zij leeft - zijn leven bepaalt. 'As en diamant' is opgeschreven als toneelstuk en leest als een politiek-psychologische thriller. Het boek verwierf vooral bekendheid door de verfilming ervan door Andrzej Wajda.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden