Review

Het dubbelleven van regisseur Michael Apted

Er zijn maar weinig filmregisseurs die zowel speelfilms als documentaires maken. Nog zeldzamer is het dat de onderlinge verschillen tussen films en documentaires van één maker zo groot zijn als bij de Engelsman Michael Apted. Deze week was hij in Nederland, niet voor de promotie van de door hem geregisseerde James Bond-film 'The world is not enough' die morgen in Nederland in première gaat, maar als gast van het Idfa, waar zijn wetenschapsdocumentaire 'Me & Isaac Newton' werd vertoond.

Michael Apted (58) verwierf zijn faam vooral als maker van de veelbekroonde documentaire-serie '7 up', '14 up', '21 up' etc. In 1963 begon hij een groepje zevenjarige kinderen te filmen, en elke zeven jaar keerde hij naar hen terug om te zien hoe het ze in de tussentijd was vergaan. ,,Ik zou zelf misschien ook een interessant onderwerp zijn geweest voor zo'n serie, want wie mij 21 of 28 jaar geleden had verteld, dat ik ooit een James Bond-film zou maken, had ik voor gek verklaard,'' lacht hij.

Eigenlijk is het moeilijk voor te stellen dat de rustige, flegmatieke documentairemaker in Amerika thrillers als 'Blink' en 'Extreme measures' maakte, en zojuist een film voltooid heeft vol achtervolgingen, explosies en 'Bondgirls'. Hoe beïnvloeden de twee tegengestelde genres elkaar?

,,Ik denk vooral dat mijn speelfilms mijn documentaires hebben beïnvloed. In de eerste plaats heel praktisch: ik heb het gewoon te druk om maandenlang onafgebroken iemand te volgen, en ik maak dus liever een film waaraan ik af en toe, tussen twee andere projecten door, wat kan werken. Je kunt zeggen dat mijn werk collage-achtiger wordt. Daarnaast denk ik dat het werk aan fictiefilms me vrijer heeft gemaakt in het gebruik van bijvoorbeeld muziek en montage. Veel documentairemakers lijken alle retoriek te wantrouwen. Ik ben daar toch een stuk makkelijker in.''

Tijdens het festival beklaagde Apted, met vele andere regisseurs, zich erover dat het zo moeilijk is documentaires in de bioscoop te laten zien. ,,Het moet veel mensen absurd in de oren klinken als ik zoiets zeg, vanwege het dubbelleven dat ik leid.

Een voorbeeld: vorige week gingen twee van mijn films tegelijk in première in de Verenigde Staten. '42 up' draait er in drie kopieën die na een paar voorstellingen steeds van bioscoop verhuizen. 'The world is not enough' ging uit in drieduizend kopieën! Ik sta dus aan beide kanten in de strijd om de bioscoopdoeken.''

Ook op een andere manier lijkt Apteds tweevoudige carrière paradoxaal. In 'Me & Isaac Newton' worden de dromen en motivaties van zeven wetenschappers getoond, en zij bespreken hun roeping op een bijna religieuze manier, terwijl op de achtergrond koor- en New Age-muziek klinkt. In de James Bond-film is er eerder sprake van een parodie op wetenschap: Denise Richards speelt een kerngeleerde die de hele film in een kort broekje en een gescheurd T-shirtje rondrent, en de wetenschappers van de Britse geheime dienst, van wie er een wordt gespeeld door John Cleese, voorzien

James Bond van technische snufjes, zoals een bril waarmee hij door kleding heen kan kijken.

,,Ik ben me ervan bewust dat wie beide films kort achter elkaar ziet zich hierover kan verbazen, maar zelf denk ik er niet aan en wil ik er niet aan denken. Het is al moeilijk genoeg een Bond-film te regisseren, om de juiste balans te vinden tussen spanning en humor, actie en romantiek. Als ik dan ook nog mijn andere films in gedachten moet houden, zou ik me verlamd voelen. En voor de producenten van 'The world is not enough' doen dit soort overwegingen er helemaal niet toe. Ik ben ingehuurd to deliver the goods.''

Voelt het werken aan zo'n formulefilm niet als een dwangbuis, voor iemand die gewend is zijn eigen projecten te initiëren?

,,Natuurlijk is er sprake van controle, en toen Pierce Brosnan en ik Bond diepgang wilden geven door hem over een verloren geliefde te laten vertellen, sprak de producent zijn veto uit: Bond heeft geen verleden. Maar in vergelijking met het werk in de Amerikaanse studio's was dit een verademing. Hier heb je te maken met een paar producenten die precies weten wat ze willen. In Amerika zijn er steeds wisselende verantwoordelijken, allemaal met een verborgen agenda.''

,,Bovendien geeft 'The world is not enough' me op een andere manier weer de vrijheid te maken wat ik wil. Zo probeer ik al jaren een film te realiseren over Alan Turing (de Britse wiskundige die in de Tweede Wereldoorlog het Duitse codeersysteem 'Enigma' wist te kraken). Nu ik de regisseur van de nieuwste Bond-film ben, is de financiering opeens geen probleem meer.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden