TaalTon den Boon

Het dorre hout transformeert zich tot dorhouters

Ooit was ‘dor hout’ niets meer dan een verzamelnaam voor dode takjes, maar sinds 1999 staat deze woordgroep ook in Van Dale als een metafoor, onder meer voor kunstenaars die niet meer creatief en werknemers die niet langer productief zijn. Begin maart zorgde columniste Marianne Zwagerman voor ophef door het merendeel van de dodelijke slachtoffers van corona te omschrijven als ‘dor hout’. ‘De zeis (…) gaat vooral door het dorre hout’, zei ze beeldend, ‘de leeftijd van de slachtoffers is hoog.’ Critici vonden haar gebruik van die metafoor weinig kies, te meer omdat Zwagerman betoogde dat de dorhoutsparende aanpak van corona ‘de welvaart van onze kinderen naar de klote’ zou helpen. Daarmee zette ze de waarde van oude, veelal kwetsbare mensenlevens af tegen hun (economische) nut.

Zwagerman rekte de betekenis van ‘dor hout’ dus op en door de ophef over haar column is de uitdrukking nu ingeburgerd in de betekenis ‘oude en/of kwetsbare mensen’. Ook is ‘dor hout’ een van de kernwoorden geworden in ethische beschouwingen over de vraag hoe ver je moet gaan in de zorg voor oudere en kwetsbare coronapatiënten.

Dor hout herinnert weliswaar aan de taal van bijbelse vergelijkingen in de Statenvertaling, maar ze is daarin niet te vinden. Het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt de uitdrukking evenmin. Het ligt dan ook voor de hand dat ‘dor hout’ in de figuurlijke betekenis pas in de 20ste eeuw courant is geworden, mogelijk onder invloed van de Engelstalige pendant dead wood, die al langer als metafoor wordt gebruikt voor mensen of dingen die niet langer nuttig zijn.

Overigens heeft ‘het dorre hout’ het er niet bij laten zitten: het neologisme dorhouter fungeert sinds kort nu en dan als geuzennaam voor iemand die weliswaar oud of kwetsbaar, maar nog altijd levenslustig is.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden