Review

Het dorp werd niet verraden

De socioloog Abram de Swaan schreef ergens dat veel mensen die in de oorlog joden op hun dak kregen, eigenlijk geen smoes wisten te bedenken om 'nee' te zeggen. Die verlegenheid geldt niet voor de verzetslui die in 'Het verborgen dorp' van Jeroen Thijssen de onderduik op de Veluwe organiseerden.

Tussen begin 1943 en eind 1944 verschaften een paar mensen in de omgeving van Nunspeet aan tientallen onderduikers een schuilplaats: eerst aan huis, en toen steeds meer vluchtelingen toestroomden, in hutten in het bos. Ondergronds, letterlijk.

De patricische advocaat, het gepensioneerde socialistische echtpaar, en de jonge vechtjas wilden niets liever dan helpen, al wisten ze maar half waar ze aan begonnen. Eerst waren het joden, later kwamen daar studenten en Amerikaanse piloten bij, en ten slotte zelfs een Duitse deserteur.

Jeroen Thijssen, de historicus die bij de schaarse overlevenden van het verborgen dorp te rade is gegaan, geeft in kort bestek treffend inzicht in het hoe en waarom van het 'dwarsliggen' onder de bezetting. Want in de verschillende, en soms strijdige motieven die de initiatiefnemers van het verborgen dorp inspireerden - steun aan de gewapende ondergrondse doorkruiste vaak de veiligheid van de onderduikers - lijkt verzet het verbindend element. Die non-coöperatie, die vaak nog de tekenen van impulsiviteit vertoonde, kon alleen maar slagen dankzij de instemming van de brave christenen in de buurt, die hielpen bij het transport, pompen sloegen in het zand, of gewoon hun mond hielden over wat ze in het bos hoorden en zagen.

Het is geen wonder dat het vooral buitenstaanders en jonge mensen waren, niet geïntegreerd in de gehoorzame samenleving van de zandgronden, die het voortouw namen. Maar de veronderstelde lijdzaamheid van de Veluwnaren, die de uit Putten weggevoerde mannen wel is verweten, belette mensen niet een steentje bij te dragen.

De onderduikers maakten het hun weldoeners en elkaar niet altijd even gemakkelijk, dat weten we al uit het Achterhuis van Anne Frank. In de blokhutten waren de omstandigheden lastiger, en de bevolking van het verborgen dorp was diverser dan op andere adressen. Er waren ruzies en misverstanden, maar lange tijd doorstond de gemeenschap de steeds naderbij kruipende oorlog wonderwel.

Het was een ongelukkig toeval dat de Duitsers op het spoor zette. Maar de voorzorgen waren wel zo goed dat de meeste vluchtelingen wisten te ontkomen. Acht mensen, onder wie ook een van de organisatoren, werden gevonden en vermoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden